مسئولیت کیفری و مدنی ناشی از افعال زیان بار هوش مصنوعی در پرتو قاعده فقهی تسبیب

مسئولیت حقوقی اعم از مسئولیت کیفری و مدنی به عنوان یکی از بنیادی ترین نهادهای حقوقی، همواره مبتنی بر فاعلیت انسانی و وجود اراده و تقصیر بوده است. با این حال در دهه های اخیر و در پی پیشرفت های شتابان فناوری، ظهور سیستم های هوش مصنوعی خودمختار چالش های نوینی را در زمینه انتساب مسئولیت ناشی از افعال زیان بار پدید آورده است. این سیستم ها که بدون مداخله مستقیم انسان قادر به تصمیم گیری و کنش هستند در صورت ورود ضرر چارچوب های سنتی مسئولیت کیفری و مدنی را با خلاهای مفهومی و عملی مواجه ساخته اند. مسئله اصلی پژوهش حاضر بررسی و تبیین مسئولیت کیفری و مدنی ناشی از افعال زیان بار هوش مصنوعی در پرتو قاعده فقهی تسبیب است. هدف این پژوهش، تحلیل ظرفیت این قاعده فقهی در انتساب مسئولیت به عوامل انسانی دخیل در طراحی، تولید، آموزش و به کارگیری سیستم های هوش مصنوعی و ارائه چارچوبی منسجم برای جبران خسارت و تحقق پاسخگویی حقوقی می باشد. یافته های پژوهش نشان می دهد که با تفسیر پویا و واقع گرایانه قاعده تسبیب می توان هوش مصنوعی را به عنوان مباشر غیر مسئول و عوامل انسانی موثر را به عنوان مسبب شناسایی کرد و مسئولیت کیفری را بر مبنای تقصیر در ایجاد یا تشدید خطر و مسئولیت مدنی را بر پایه ضمان و جبران خسارت مستقر ساخت. همچنین این قاعده از ظرفیت لازم برای تحلیل زنجیره پیچیده علیت و تعدد اسباب در فناوری های هوشمند برخوردار است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و داده ها به شیوه کتابخانه ای و اسنادی از طریق کتب، مقالات علمی، منابع فقهی و قوانین و مقررات مرتبط گردآوری شده اند.

کلیدواژه ها:

مسئولیت کیفری ، مسئولیت مدنی ، هوش مصنوعی ، قاعده تسبیب ، تقصیر