ارزیابی عدالت فضایی دسترسی به مترو با رویکرد مبتنی بر گرانش (مطالعه موردی: شهر تهران)

دسترسی مناسب به حمل ونقل همگانی از جمله مترو، یکی از جنبه های عدالت است که تاثیر زیادی بر کیفیت زندگی شهروندان دارد. عدالت فضایی، تضمین کننده ی این است که همه ی افراد بتوانند به صورت عادلانه و بدون تبعیض به خدمات عمومی از جمله حمل ونقل همگانی دسترسی داشته، به طوری که هیچ فردی به دلایل اقتصادی، اجتماعی یا فیزیکی از این سیستم محروم نشود. در این پژوهش با بهره گیری از رویکرد مبتنی بر گرانش و نرم افزار GIS، عدالت فضایی در دسترسی به مترو مورد بررسی قرار گرفته است. با در نظرگیری مختصات ایستگاه های مترو و همچنین مرکز هر ناحیه ترافیکی و یافتن فاصله ی نزدیک ترین ایستگاه مترو در بافر ۸۳۳ متری (معادل ۱۰ دقیقه پیاده روی)، شاخص گرانش محاسبه شد. از طریق محاسبه ی شاخص گرانش و تحلیل داده های جغرافیایی شهر تهران و شبکه ی مترو، توزیع بهینه تری از دسترسی به مترو برای شهروندان ارائه شد. تحلیل نابرابری در دسترسی به مترو با استفاده از ضریب جینی و منحنی لورنز نیز انجام شده که تاییدی بر مناسب بودن و اثربخشی رویکرد مبتنی بر گرانش، برای سنجش عدالت فضایی دسترسی به مترو است. بر اساس نتایج، ضریب جینی برای دسترسی به مترو در سطح شهر تهران برابر با ۰.۵۶ بود که نشان دهنده ی توزیع تقریبا نابرابر دسترسی به مترو در سطح شهر تهران برای شهروندان است. نتایج این تحقیق می تواند گامی مناسب در جهت تحقق عدالت در دسترسی به مترو باشد؛ به نحوی که با توسعه ی بهینه سیستم مترو، شهروندان بتوانند به شکلی عادلانه، به منابع و فرصت ها دسترسی داشته و بدون تبعیض و محدودیت های ناعادلانه، به مقاصد خود رسیده و از موقعیت های اقتصادی که برای آن ها ایجاد شده محروم نمانند.

کلیدواژه ها:

دسترسی ، عدالت فضایی ، مترو ، گرانش ، منحنی لورنز ، ضریب جینی