امنیت ادراک شده به مثابه بعد انسانی TOD نمونه موردی: محله استاد معین تهران

هدف این مقاله، بررسی نقش امنیت به عنوان یک بعد انسانی مغفول در پیاده سازی موفق توسعه مبتنی بر حمل ونقل عمومی(TOD) در وضعیت شهری ایران است. در حالی که ادبیات داخلی عمدتا بر معیارهای کالبدی و کمی تمرکز دارد، این پژوهش به دنبال آن است که احساس و ادراک شهروندان از ایمنی را، به عنوان عاملی تعیین کننده در پذیرش، استفاده و سرزندگی فضاهای عمومی وابسته به حمل ونقل عمومی بررسی نماید. بر این اساس با اتخاذ روش شناسی ترکیبی، از یک سو به تحلیل اسناد بالادستی و نقشه های شهری (کاربری، تراکم و دسترسی) پرداخته و از سوی دیگر، با پیمایش میدانی و مصاحبه با کاربران در محله «استاد معین» تهران، ابعاد کیفی فضا را مورد سنجش قرار داده است. محله استاد معین به دلیل برخورداری از زیرساخت های متراکم مترو و بی آرتی، نمونه ای گویا از بافت های در حال گذار به سمت الگوهای حمل ونقل محور در ایران محسوب می شود. یافته های پژوهش مبین وجود یک شکاف ساختاری میان کیفیت کالبدی و ادراک عمومی (به عنوان لایه ای از تجربه زیسته) شهروندان است؛ در حالی که بیش از نیمی از مشارکت کنندگان استانداردهای فیزیکی پیاده روها را مطلوب ارزیابی کرده اند، اما اکثریت غالب آن ها از بحران امنیت و هراس از جرایمی نظیر سرقت در پیرامون ایستگاه ها هراس دارند. تحلیل داده ها نشان می دهد که غلبه کاربری های اداری تک عملکردی در بخش شمالی محله، منجر به خلق فضاهای بی دفاع در ساعات شبانه شده و عملا بازدارندگی ناشی از نظارت طبیعی را خنثی کرده است. یافته ها نشان می دهد که صرف وجود زیرساخت حمل ونقل عمومی، ضامن موفقیت یک محله TOD نیست، بلکه کیفیت تجربه انسانی در فضاهای پیرامونی آن است که میزان استفاده و احساس تعلق را شکل می دهد. این یافته ها، به شکل مستند، ضرورت تکمیل شاخص های کمی رایج TOD با معیارهای کیفی ناظر بر ادراک و احساس امنیت را، خصوصا در شهرهای ایران نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

توسعه مبتنی بر حمل ونقل عمومی ، امنیت ادراک شده ، فضاهای عمومی شهری ، برنامه ریزی انسان محور ، محله استاد معین تهران