نقش خانواده در شکل گیری اختلالات رفتاری دانش آموزان با نیازهای ویژه

خانواده به عنوان نخستین و تاثیرگذارترین نهاد اجتماعی، نقشی حیاتی در فرآیند جامعه پذیری و تحول روانی کودکان ایفا می کند. این نقش در خانواده های دارای فرزند با نیازهای ویژه (شامل اختلالات طیف اوتیسم، ناتوانی های یادگیری، بیش فعالی و نقص توجه) به مراتب پیچیده تر و تعیین کننده تر است. پژوهش حاضر با هدف بررسی عمیق و چندجانبه نقش مولفه های خانوادگی در سبب شناسی، تداوم و تشدید اختلالات رفتاری دانش آموزان با نیازهای ویژه انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی از نوع مرور سیستماتیک است که با بررسی و ترکیب یافته های بیش از ۳۰ سند علمی معتبر داخلی و خارجی در بازه زمانی ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۵ صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که متغیرهای خانوادگی در سه سطح «ساختاری» (وضعیت اقتصادی-اجتماعی و سطح تحصیلات)، «فرآیندی» (سبک های فرزندپروری، جو عاطفی و انسجام خانواده) و «روان شناختی» (استرس والدینی، سلامت روان و تاب آوری) بر نیمرخ رفتاری این دانش آموزان اثرگذارند. نتایج حاکی از آن است که استرس مزمن والدین و راهبردهای مقابله ای ناکارآمد، طبق «الگوی دوگانه ABCX»، با افزایش رفتارهای برون ریزی شده (پرخاشگری و نافرمانی) و درون ریزی شده (اضطراب و افسردگی) همبستگی مثبت دارد. همچنین، سبک های فرزندپروری مقتدرانه و مشارکت فعال والدین در امور آموزشی، به عنوان عوامل محافظت کننده عمل کرده و موجب بهبود کارکردهای اجرایی و تنظیم هیجان در کودکان می شوند.

کلیدواژه ها:

خانواده ، اختلالات رفتاری ، دانش آموزان با نیازهای ویژه ، سبک فرزندپروری ، استرس والدینی