شناسایی چالش های پیرامون انحرافات و ادراکات در حسابرسی مالیاتی اشخاص حقوقی در ایران

حسابرسی مالیاتی به عنوان رکن اساسی نظام های مالیاتی نقش محوری در تضمین انطباق شرکت ها با قوانین مالیاتی و کاهش شکاف مالیاتی دارد. با این حال انحرافات مالیاتی و ادراکات نادرست حسابرسان و مودیان کارایی این فرآیند را با موانع جدی مواجه کرده است. این پژوهش با هدف شناسایی چالش های پیرامون انحرافات و ادراکات در حسابرسی مالیاتی شرکت ها به دنبال ارائه چارچوبی بومی و جامع برای بهبود نظام مالیاتی است. این مطالعه از رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) استفاده کرد. در مرحله کیفی با روش فراترکیب و جستجوی سیستماتیک در بازه ۲۰۱۵-۲۰۲۳ متون علمی انتخاب و با استفاده از رویکرد هفت مرحله ای سندلوسکی و باروسو تحلیل شدند. داده ها با استفاده از نرم افزار MAXQDA۲۰۲۴ و تکنیک های کدگذاری کیفی استخراج و دسته بندی شدند. در مرحله کمی، تکنیک دلفی فازی با مشارکت ۱۶ خبره در دو راند اجرا شد و داده ها با رویکرد مثلث فازی و نرم افزار Excel تحلیل گردید. پایایی بخش کیفی با ضریب کاپا و روایی بخش کمی با شاخص های CVI و CVR ارزیابی شد. بر اساس نتایج پژوهش چالش های حسابرسی مالیاتی در چهار مولفه کلیدی هزینه ای(شامل رشوه، هزینه های مشاوره و جرائم مالیاتی)، پنهان سازی و جعل (نظیر کتمان درآمد و فاکتورهای صوری)، نگرش های غلط و اشتباهات مانند سوگیری حرفه ای و عدم تشخیص فرار مالیاتی و فرصت طلبی (شامل سوء استفاده از ابهامات قانونی و معاملات با شرکت های صوری) این مولفه ها به صورت زنجیره ای عمل می کنند به طوری که ضعف های حرفه ای و خلاهای قانونی، پنهان سازی را تسهیل کرده و هزینه های مالی را افزایش می دهند. این پژوهش با ارائه چارچوبی یکپارچه برای تحلیل چالش های چندبعدی حسابرسی مالیاتی ابزار ارزشمندی برای سیاستگذاری مالیاتی و تحقیقات آتی فراهم کرد.

کلیدواژه ها:

حسابرسی مالیاتی ، انحرافات مالیاتی ، ادراکات نادرست ، فراترکیب ، دلفی فازی