حاشیه شهر تبریز در دوره قاجار بر پایه نقشه های قاجار و اوایل پهلوی

در طول ۱۴۰۰ سال بعد از اسلام، تبریز در دوره ی قاجار به مدت صد و پنجاه سال مقر و مرکز ولیعهدنشین بوده است. به طوریکه شاهان قاجار قبل از سلطنت در تهران در این شهر تربیت می شدند. این امر باعث شده این شهر از نظر سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ارزش خاصی پیدا کند و از قرن های دور تا به امروز به یکی از مهمترین شهرهای ایران و منطقه ی خاورمیانه محسوب شود. از طرفی دیگر به دلیل موقعیت جغرافیایی ممتازش است. مرکز استان حاصلخیز و وسیع آذربایجان واقع بین ترکیه و ماوراء قفقاز و شوروی سابق و یکی از شهرهای پرجمعیتی است که میان استانبول و هند واقع شده است و مسیر راه های ارتباطی و تجاری قلمرو روسیه و عثمانی بوده است و یکی از دروازه های ورود فرهنگ غرب و روسیه به ایران به شمار می آمده است. خطر هجوم عثمانی ها به تبریز و اشغال مکرر این شهر توسط آنان در دوره ی صفویه و همچنین هجوم های روسیه در دوره ی قاجار و اشغال شهر توسط آنان موجب شد که فضاهای نظامی در این شهر به شکل خاصی مورد توجه قرار گیرد و موجب ورود مدرنیته و پیشرفت هایی به کشور شده است. از جمله این پیشرفت ها، نقشه هایی است که برای اولین بار در دوره ی قاجار از شهرهای مختلف ایران تهیه شده اند و نقشه هایی که در طول حکومت قاجار و اوایل دوره پهلوی از شهر تبریز تهیه شده به عنوان یکی از اسناد معتبر جهت شناخت ساختار فضایی حاشیه این شهر مهم قلمداد می شوند. هدف از این مقاله بررسی سیر تحول و شکل گیری معماری بناهای حاشیه شهر تبریز در دوره قاجار و اوایل پهلوی می باشد. تا از این طریق بتوان تاثیر فرهنگ غرب و روسیه در بناهای این دوره را دریافت. نوع تحقیق در این مقاله کیفی و با روش آمیخته و از روش تحقیق تفسیری-تاریخی و گردآوری اطلاعات و داده ها به صورت اسنادی است. تجزیه و تحلیل داده ها به صورت توصیفی انجام شده است.

کلیدواژه ها:

معماری قاجار ، حاشیه شهر تبریز ، فرهنگ ، معماری