بررسی دیدگاه صاحب جواهر و شهید ثانی درباره انفال و حدود تصرف حاکم اسلامی

این تحقیق با هدف تبیین جایگاه انفال به عنوان یکی از مباحث پرکاربرد و بنیادین در فقه امامیه، به بررسی و واکاوی دیدگاه فقهای برجسته و شاخص دوره متاخر، از جمله شهید ثانی و صاحب الجواهر، می پردازد. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی تحلیلی، ابتدا به بیان کاربردهای لغوی و اصطلاحی واژه ی «انفال» پرداخته و سپس با ذکر مهم ترین مصادیق مطرح شده در منابع فقهی، زمینه ای برای مقایسه دقیق میان دو دیدگاه فراهم می سازد. در ادامه، مفهوم انفال در آثار این دو فقیه بزرگ با تشریح بنیان های نظری هر یک و ارائه نمونه های مرتبط بررسی می شود و وجوه اشتراک و افتراق آرای آنان در حوزه ماهیت، قلمرو و شیوه بهره برداری از انفال تبیین می گردد. اطلاعات پژوهش با روش کیفی و مبتنی بر تحلیل متنی، از معتبرترین منابع مکتوب شامل کتاب ها، مقالات تخصصی و اسناد فقهی، همچنین منابع الکترونیکی معتبر گرد آوری شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که با وجود اتفاق نظر شهید ثانی و صاحب الجواهر در تعریف ماهوی و اصل تعلق انفال، اختلاف برداشت آنان در محدوده و نحوه ی تصرف، منجر به شکل گیری دو رویکرد قابل توجه شده است؛ به گونه ای که شهید ثانی بر امکان «مباح بودن فردی» و نقش افراد در بهره گیری از انفال تاکید دارد، در حالی که صاحب الجواهر نظریه «تصرف ولایی» را مطرح کرده و مدیریت انفال را در چارچوب اختیارات حاکم اسلامی تحلیل می کند. این تفاوت رویکرد، ابعاد مهمی از مباحث مالکیت، ولایت و اختیارات عمومی در فقه امامیه را روشن می سازد و زمینه را برای تحلیل پیامدهای حقوقی و فقهی هر یک از این دیدگاه ها فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

انفال ، فقه امامیه ، شهید ثانی ، صاحب جواهر ، حدود تصرف در انفال ، حکومت اسلامی