تحلیل حقوقی– سیاستی مدیریت زباله های الکترونیکی با تاکید بر حقوق عامه، انفال، مسئولیت اجتماعی و نقش دانشگاه در ایران

زباله های الکترونیکی به عنوان سریع ترین جریان روبه رشد پسماند در جهان، علاوه بر تهدید محیط زیست و سلامت عمومی، از نظر اقتصادی، اجتماعی و حقوقی نیز اهمیت راهبردی دارند. مدیریت ناکارآمد این پسماندها موجب اتلاف منابع ارزشمند، آلودگی محیط و تضییع حقوق عامه و انفال شده و نشان دهنده ضعف حکمرانی و نظارت بر چرخه تولید، مصرف و بازیافت تجهیزات الکترونیکی است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی و تلفیقی، وضعیت تولید و بازیافت زباله های الکترونیکی در ایران و جهان را بررسی کرده، چالش های اجرای نظام مسئولیت توسعه یافته تولیدکننده (EPR) در ایران را تحلیل نموده و نقش دانشگاه ها در توسعه حکمرانی پایدار این پسماندها را مورد ارزیابی قرار داده است. یافته ها نشان می دهند که میزان تولید زباله های الکترونیکی در جهان به بیش از ۵۸ میلیون تن در سال رسیده و کمتر از ۲۰ درصد آن به صورت رسمی بازیافت می شود، در حالی که در ایران تنها حدود ۱۵ درصد زباله های الکترونیکی در چرخه رسمی قرار می گیرند. فقدان اجرای الزام آور نظام EPR و ضعف هماهنگی نهادی، بخش اعظم زباله ها را در چرخه غیررسمی و پرخطر قرار داده است. در این میان، دانشگاه ها می توانند با توسعه فناوری های بازیافت ایمن، آموزش نیروی متخصص، ارتقای آگاهی عمومی و ارائه مشاوره سیاستی به دولت، نقش کلیدی در بهبود مدیریت زباله های الکترونیکی ایفا کنند. این پژوهش نشان می دهد که تنها با تلفیق حقوق عامه، حفاظت از انفال، مسئولیت اجتماعی بنگاه ها و مشارکت فعال دانشگاه ها می توان به الگوی یکپارچه و پایدار مدیریت زباله های الکترونیکی در ایران دست یافت. نتایج این مطالعه می تواند راهنمای سیاست گذاری، اصلاح قوانین و توسعه برنامه های آموزشی و فناوری برای مدیریت پایدار زباله های الکترونیکی باشد.

کلیدواژه ها:

زباله های الکترونیکی ، حقوق عامه ، انفال ، مسئولیت اجتماعی ، دانشگاه