حقوق عامه، انفال و مسئولیت های اجتماعی

هدف اصلی این مقاله، تبیین پیوند سه گانه ای است که میان «حقوق عامه»، «انفال» و «مسئولیت اجتماعی» در نظام حکمرانی اسلامی برقرار است. این سه مفهوم، در ظاهر به حوزه های متفاوتی تعلق دارند؛ اما در بستر اندیشه سیاسی و فقه اجتماعی اسلام، یک ساختار درهم تنیده را تشکیل می دهند که درک آن برای بازتعریف عدالت اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران ضروری است. در این تحقیق، تلاش شده است با روش توصیفی تحلیلی، ابتدا مفاهیم و ریشه های نظری این سه عنصر در متون دینی، فقه امامیه، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و رویه های قضایی بررسی شود؛ سپس رابطه ساختاری و کاربردی میان آن ها مورد تحلیل قرار گیرد. داده ها از طریق مطالعه منابع کتابخانه ای، تحلیل اسناد قانونی و آرای فقهی و تفسیری استخراج و تلفیق شده است. از جمله نتایج کلیدی مقاله آن است که انفال در نظام اسلامی، صرفا یک مفهوم اقتصادی یا منبع درآمدی دولت نیست، بلکه ابزاری برای تحقق عدالت و تامین حقوق عامه محسوب می شود. از سوی دیگر، مسئولیت اجتماعی دولت و نهادهای عمومی نسبت به این منابع، نه تنها بر پایه اخلاق حرفه ای بلکه بر اساس فقه سیاسی و اصول قانون اساسی یک الزام حقوقی و دینی است. این مقاله با ارائه یک مدل مفهومی برای تبیین رابطه این سه حوزه، زمینه ای برای بازاندیشی در سیاست های توزیع منابع عمومی، توسعه عدالت اجتماعی و احیای اعتماد عمومی فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

حقوق عامه ، انفال ، مسئولیت اجتماعی ، فقه امامیه ، قانون اساسی ، عدالت اجتماعی ، حکمرانی دین