تعیین میزان آب کاربردی، بهره وری آب و عملکرد ذرت علوفه ای تحت مدیریت کشاورزان استان البرز با استفاده از مدل FAO-AquaCrop

راهبرد اساسی حل بحران آب کشور، صرفه­جویی در مصرف آب کشاورزی از طریق افزایش بهره­وری است. با توجه به اهمیت اقتصادی تولید ذرت علوفه­ای در کشور، بررسی راهکارهای افزایش بهره­وری آب برای تولید این محصول استراتژیک ضرورت دارد. به­منظور آگاهی از نوع استفاده از سامانه­های آبیاری، ابعاد مزرعه، منابع آبی مزارع، تاریخ کاشت و برداشت، اندازه­گیری حجم آب آبیاری، عملکرد محصول تر و بهره­وری آب در مزارع کشت دوم ذرت علوفه­ای (کشت تابستانه) رقم سینگل کراس ۷۰۴ در شش مزرعه با سامانه های آبیاری جویچه­ای و  نواری تیپ با مدیریت کشاورزان، این مطالعه در سال زراعی ۱۳۹۵ اجرا گردید. نتایج تحقیق نشان داد که متوسط حجم آب آبیاری در آبیاری جویچه­ای و  نواری تیپ به ترتیب ۱۰۶۷۰ و ۴۴۸۰ مترمکعب در هکتار و میانگین عملکرد  ذرت علوفه ای به ترتیب ۴۹/۱۲ و ۶۰ تن در هکتار است. در روش آبیاری جویچه ­ای، بیشترین  عملکرد محصول  در مزرعه کرج (۲) به­ میزان ۶۰ تن در هکتار و با بهره ­وری آب آبیاری ۶/۱۶ کیلوگرم به ­ازای هر مترمکعب و کمترین عملکرد محصول برای مزرعه کرج (۳) به ­میزان ۳۵ تن در هکتار و کمترین بهره­ وری آب برای مزرعه کرج (۱)  به میزان ۴/۲۴ کیلوگرم بر مترمکعب به ­دست آمد. بیشترین بهره ­وری آب آبیاری،  ۱۳/۴۰ کیلوگرم به ­ازای هر مترمکعب آب، مربوط به مزرعه حاجی آباد با روش آبیاری  نواری تیپ است. میانگین بهره ­وری آب مصرفی ذرت علوفه­ ای در آبیاری جویچه ­ای و  نواری تیپ به ­ترتیب ۵/۶ و ۱۳/۴ کیلوگرم به ­ازای هر مترمکعب آب تعیین شد. برای برآورد پتانسیل عملکرد محصول ذرت علوفه ­ای از مدل AquaCrop استفاده شد.  این مدل­ پیش از استفاده واسنجی و صحت­سنجی گردید و قابل اتکا بودن نتایج آن در منطقه مورد مطالعه تایید شد. خطای نسبی این مدل ۳/۷ درصد و ریشه میانگین مربعات خطا ۲/۴۴ تن در هکتار به ­دست آمد. این نتایج بیانگر قابلیت مدل در برآورد پتانسیل عملکرد و بهره وری آب تحت شرایط واقعی مزرعه است و روش آبیاری نواری تیپ به عنوان گزینه ای کارآمد برای استفاده بهینه از منابع آبی منطقه توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

آبیاری نواری تیپ ، آبیاری جویچه ای ، بهره وری آب ، پتانسیل عملکرد محصول ، مدیریت مصرف آب