طراحی الگوی پذیرش هوش مصنوعی در حکمرانی هوشمند با استفاده از رویکرد فراترکیب

هدف: یکی از مفاهیمی که در سال های اخیر در راستای تحول دولت ها و حرکت به سوی دولت هوشمند مطرح شده است، مفهوم پذیرش هوش مصنوعی در قالب حکمرانی هوشمند است. شناسایی عوامل موثر بر پذیرش هوش مصنوعی در حکمرانی و دولت های هوشمند، می تواند نقشه راهی برای طراحی و اجرای خط مشی های موثر باشد. یکی از اهداف حکمرانی هوشمند، ایجاد رضایت در میان همه ذی نفعان جامعه است؛ به ویژه، در مواجهه با چالش هایی نظیر رشد جمعیت، بحران های متعدد و پیچیدگی های مدیریتی، نقش محوری ایفا می کند. این پژوهش تلاش دارد تا با استفاده از رویکرد فراترکیب، چارچوبی جامع برای پذیرش هوش مصنوعی در حکمرانی هوشمند طراحی کند. این چارچوب با هدف شناسایی، تحلیل و طبقه بندی مولفه ها و عوامل مرتبط با پذیرش فناوری های نوین، به حکمرانی کمک می کند تا از ظرفیت های هوش مصنوعی در همه ابعاد طراحی، مدیریتی و اجرایی بهره مند شود. همچنین، این مطالعه، در پی آن است که از طریق مرور پژوهش های پیشین، راه حل هایی جامع برای بهره برداری بهینه از اطلاعات و داده ها ارائه دهد و زمینه را برای پژوهش های آتی فراهم کند. روش: رویکرد پژوهش حاضر کیفی است و برای دستیابی به اهداف پژوهش از روش فراترکیب استفاده شده است. این روش، بر پایه مدل پیاز پژوهش ساندرز و همکاران شکل گرفته که یکی از روش های رایج و معتبر در پژوهش های کیفی، برای ترکیب سامان مند یافته های پیشین است. در این پژوهش، به منظور بررسی عوامل مرتبط با پذیرش هوش مصنوعی در حکومت، منابع علمی معتبری شامل ۱۱۲۳ مقاله و کتاب از پایگاه های داده خارجی، بررسی شده است. منابع بر اساس معیارهای ورود و خروج مشخص و با تمرکز بر اطلاعات و داده های مرتبط با حکمرانی هوشمند و عوامل ضروری پذیرش فناوری انتخاب شدند. داده های این پژوهش از منابعی استخراج شدند که بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ میلادی، در معتبرترین پایگاه های علمی منتشر شدند. نتایج حاصل از این تحلیل سامان مند، به ارائه یک مدل جامع برای پذیرش هوش مصنوعی، بر پایه ترکیب یافته های کیفی و شناسایی مولفه های محوری منجر شد. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که چارچوب جامع و یکپارچه پذیرش موفق هوش مصنوعی در حکمرانی هوشمند، چهار لایه اصلی را دربرمی گیرد: ۱. لایه اطلاعاتی: زمینه فناوری؛ ۲. لایه نهادی: زمینه سازمانی؛ ۳. لایه ارزشی: زمینه محیطی؛ ۴. لایه کنشی: ظرفیت جذب. مهم ترین مولفه های شناسایی شده در این پژوهش عبارت اند از: زیرساخت های دیجیتال، حکمرانی و امنیت داده و شفافیت الگوریتمی در لایه اطلاعاتی؛ فرهنگ سازمانی نوآورانه، رهبری تحول گرا و آموزش و توانمندسازی کارکنان در لایه نهادی؛ چارچوب های قانونی، فشارهای رقابتی و خواسته های شهروندان در لایه ارزشی و در نهایت، قابلیت های پویا و سازوکارهای اشتراک دانش در لایه کنشی. نتیجه گیری: پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی پذیرش هوش مصنوعی در حکمرانی هوشمند انجام شد و نتایج آن نشان می دهد که پذیرش موفق این فناوری، مستلزم فراهم سازی زیرساخت های دیجیتالی، تدوین خط مشی های حمایتی، توسعه فرهنگ دیجیتال، تقویت مهارت های انسانی و نظارت بر فرایندهای هوش مصنوعی است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، دولت هوشمند ، حکمرانی هوشمند ، آینده دولت