چالش های حریم خصوصی و اعتبار اسناد در تقابل با فناوری دیپ فیک و راهکارهای نظام حقوقی ایران

فناوری جعل عمیق یا دیپ فیک (Deepfake)، مبتنی بر هوش مصنوعی مولد، با قابلیت تولید محتوای صوتی و تصویری فوق واقع گرایانه، پارادایم های بنیادین حقوق خصوصی را به چالش کشیده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با تمرکز بر نظام حقوقی ایران، به بررسی دوگانه تاثیرات این فناوری بر دو حوزه کلیدی «حریم خصوصی» و «اعتبار اسناد» می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که دیپ فیک از یک سو با تولید محتوای جعلی از افراد بدون رضایت آن ها، مصادیق نوینی از نقض شدید حقوق شخصیت، به ویژه حق بر تصویر، حق بر صدا و حق بر حریم خصوصی را به وجود آورده است که ابزارهای سنتی جبران خسارت معنوی برای مقابله با گستردگی و سرعت انتشار آن ناکافی به نظر می رسند. از سوی دیگر، این فناوری با توانایی تولید اسناد دیداری و شنیداری جعلی که تشخیص آن ها از نمونه واقعی بسیار دشوار است، اصل «اصالت سند» و اعتبار ادله الکترونیکی اثبات دعوا (موضوع قانون تجارت الکترونیکی) را به شدت متزلزل می سازد و نظام قضایی را با بحران تشخیص حقیقت مواجه می کند. این پژوهش ضمن تحلیل خلاهای قانونی و رویه ای موجود، استدلال می کند که قوانین فعلی از جمله قانون مسئولیت مدنی و قانون احترام به آزادی های مشروع، علی رغم ظرفیت های بالقوه، نیازمند تفسیر موسع و رویه قضایی فعال هستند. در نهایت، پیشنهاداتی از جمله ضرورت جرم انگاری تولید و انتشار مخرب دیپ فیک، مسئولیت پذیری پلتفرم های میزبان، لزوم تدوین استانداردهای فنی برای احراز اصالت اسناد دیجیتال و آموزش تخصصی قضات و کارشناسان رسمی به عنوان راهکارهای مکمل حقوقی و فنی ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

دیپ فیک ، جعل عمیق ، حریم خصوصی ، اعتبار اسناد ، مسئولیت مدنی ، هوش مصنوعی