سکوت قراردادی به مثابه داده: بازتعریف مفهوم تراضی در حقوق قراردادها در عصر تحلیل کلان داده و هوش مصنوعی

تحولات ناشی از گسترش فناوری های دیجیتال و انعقاد گسترده ی قراردادها در بستر سامانه ها و پلتفرم های الکترونیکی، مفاهیم بنیادین حقوق قراردادها در حقوق ایران به ویژه قصد انشاء و تراضی طرفین را با چالش های نظری و عملی نوینی مواجه ساخته است. در حقوق موضوعه ایران مطابق مواد ۱۸۳، ۱۹۰ و ۱۹۱ قانون مدنی، تحقق عقد منوط به انشاء اراده ی آگاهانه و توافق واقعی طرفین است و اصل بر آن است که سکوت، فی نفسه دلالتی بر قصد و رضایت نداشته باشد؛ مگر در موارد استثنایی که به موجب قانون، عرف مسلم یا قرائن خاص کاشف از اراده تلقی گردد. با این حال در روابط قراردادی نوین به ویژه در فضای دیجیتال سکوت کاربران، استمرار استفاده از خدمات، عدم اعلام مخالفت با شروط قراردادی یا خودداری از فسخ، به واسطه ی تحلیل رفتار و داده های حاصل از تعاملات الکترونیکی، مبنای انتساب رضایت و التزام قراردادی قرار می گیرد. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-انتقادی به بررسی امکان انطباق سکوت تحلیل شده ی رفتاری با مبانی تراضی در حقوق ایران پرداخته و این پرسش اساسی را مطرح می کند که آیا می توان چنین سکوتی را در پرتو قواعد قصد انشاء، اصل حاکمیت اراده و لزوم علم و آگاهی متعاملین مصداق رضایت معتبر دانست یا آنکه پذیرش آن به تضعیف ارکان اساسی عقد و خدشه به تعادل قراردادی منجر می شود. در این راستا، ضمن تحلیل جایگاه سکوت در فقه امامیه و حقوق مدنی ایران، نقش عرف، امارات قضایی و قرائن الکترونیکی در کشف اراده مورد واکاوی قرار می گیرد. نهایتا مقاله با تبیین مفهوم تراضی مبتنی بر تفسیر الگوریتمی رفتار و نقد آن از منظر حقوق موضوعه ایران بر ضرورت احتیاط در توسعه ی دلالت های سکوت و لزوم بازنگری تقنینی و قضایی در مواجهه با قراردادهای دیجیتال تاکید می نماید.

کلیدواژه ها:

سکوت قراردادی ، تراضی ، قرارداد دیجیتال ، داده رفتاری