اثرات تغذیه کمکی و همزمان سازی فحلی بر بهبود عملکرد تولید مثلی بره های ماده جایگزین

چکیده مبسوط مقدمه و هدف: بره های پرورش یافته به سبک عشایری که عمدتا وابسته به چرای مرتعی هستند، ممکن است به‎ دلیل عدم دریافت مقدار کافی مواد مغذی دچار تاخیر در بلوغ شوند. همچنین، مدیریت تغذیه ای ضعیف و عدم استفاده از تغذیه تکمیلی می تواند باعث از دست رفتن شرایط جفت گیری برای بره میش ها شود. این امر می تواند منجر به تاخیر در زمان اولین زایش شود و به این ترتیب باعث از دست رفتن یک سال از عمر اقتصادی میش‎ های مولد گردد. لذا، یافتن روشی مناسب برای مسئله مذکور می تواند به بهبود تولید و تولید مثل در گله های عشایری کمک کند. علاوه بر تاثیرات مثبت تغذیه در میزان باروری، اعمال همزمان سازی فحلی با استفاده از هورمون ها، به‎ طور موثری در باروری میش ها نقش دارد. همزمان سازی فحلی به ‎دلیل این که منجر به تولد بره های هم سن در یک بازه زمانی کوتاه می گردد، مدیریت آن‎ ها در مراحل مختلف پرورش را تسهیل می کند. در شیوه پرورش عشایری گوسفند مغانی، امکان اولین جفت گیری منجر به آبستنی بره ‎های ماده جوان، به‎ علت وضیعت بدنی نامطلوب و وزن کم، در زودتر از سن ۱۸ ماهگی وجود ندارد. از این رو، هدف مطالعه کنونی بررسی اثرات تغذیه تکمیلی بره های نژاد مغانی و همزمان سازی فحلی پیش از موعد نسبت به شرایط عشایری بر روی صفات تولیدی و تولید مثلی بود. مواد و روش ها: پیش از شروع پروژه اصلی و به‎ منظور تولید بره های همسن، همزمان سازی فحلی در یک گله ۱۹۰ راسی عشایری با استفاده از اسفنج آغشته به پروژسترون و هورمون‎ تراپی با استفاده از هورمون گنادوتروپین سرم مادیان آبستن به‎ میزان ۴۰۰ واحد اجرا شد. جفت گیری برای میش های همزمان سازی شده، با استفاده از قوچ های مناسب و به‎ صورت طبیعی انجام شد. پس از زایش گله و انتخاب تصادفی بره های ماده، پژوهش اصلی در قالب سه مرحله اجرا شد. در مرحله اول، تعداد ۸۰ راس بره نژاد مغانی به دو گروه ۴۰ راسی تقسیم شدند. یک گروه از شیر مادر و مرتع تغذیه شدند و گروه دیگر علاوه بر شیر و تغذیه مرتعی، یک جیره کنسانتره ای با ۱۷/۵ درصد پروتئین و ۲/۶۵ مگا کالری انرژی دریافت کردند. زمان اجرای مرحله اول از یک تا اتمام سه ماهگی بره ها بود. در طی مرحله دوم که از سن چهار تا نه ماهگی ادامه داشت، مقدار پروتئین و انرژی جیره گروه دوم به ۱۵ درصد و ۲/۵ مگا کالری کاهش یافت. در انتهای مرحله دوم، ۵۰ درصد از هر گروه تحت برنامه همزمان سازی قرار گرفتند. جفت گیری در تمام گروه ها با استفاده از قوچ و به روش طبیعی صورت پذیرفت. وزن بره های تیمار بندی شده به ‎صورت ماهانه مورد اندازه گیری قرار گرفت. پس از زایمان میش های تحت مطالعه، درصد باروری، دو قلو زایی، تلفات بره، درصد بره گیری، وزن تولد و وزن از شیرگیری اندازه گیری شدند. همچنین، میانگین شیر تولیدی روزانه میش ها در طی دو دوره شیردهی رکورد گیری شد. مقایسه میانگین اوزان ماهانه با استفاده از t-test اجرا شد. آنالیز آماری صفات گسسته (درصد باروری، درصد دو قلو زایی، درصد تلفات بره و درصد بره گیری) و پیوسته (وزن تولد، وزن از شیرگیری و تولید شیر میش در اولین و دومین شیردهی) به ‎ترتیب با رویه GENMOD و GLM در نرم افزار SAS انجام گرفت. یافت ه ها: میانگین وزن در بره های تغذیه شده با کنسانتره، از لحاظ آماری بیش‎تر از گروهی بود که فقط با شیر مادر و چرا در مرتع تغذیه شده بودند (P < ۰.۰۵). روش تغذیه و همچنین اعمال یا عدم اعمال همزمان سازی تاثیر معنی داری بر درصد باروری و درصد بره گیری داشت (P < ۰.۰۵)، به ‎طوری ‎که در بره میش های دریافت کننده کنسانتره، ۶۵ درصد میش ها و در گروه مقابل فقط ۲۰ درصد میش ها زایش کردند. همزمان سازی نیز منجر به افزایش معنی دار درصد باروری در گروه های مذکور شد (P < ۰.۰۵). روش های تغذیه و همزمان سازی تاثیر معنی داری بر درصد دو قلو زایی و درصد تلفات نداشتند. وزن تولد و وزن شیر گیری بره های متولد شده از مادران دریافت کننده کنسانتره به ‎طور معنی داری بیشتر از بره های گروه مقابل بود که مادران آن ‎ها فقط در مرتع چرا کرده بودند (P < ۰.۰۵). همچنین، گوسفندان دریافت کننده کنسانتره نسبت به گروه دیگر، در دوره شیر دهی اول و دوم شیر بیشتری را تولید کردند (P < ۰.۰۵). همزمان سازی فقط بر روی میزان تولید شیر در شیر دهی اول تاثیر معنی داری داشت و دیگر صفات از این روش متاثر نشدند. اثرات متقابل تغذیه × همزمان سازی بر روی هیچ یک از صفات مورد بررسی تاثیر معنی داری نداشتند. نتیجه گیری: طبق نتایج مطالعه کنونی، تغذیه کمکی در شرایط چرا در مرتع و پرورش به سبک عشایری می تواند بر بهبود صفات تولیدی و تولید مثلی در بره ها موثر باشد. تغذیه کمکی و اعمال همزمان سازی می تواند شانس جفت گیری و زایش بره میش ها در سنین پایین تر را فراهم کند. تغذیه تکمیلی بره میش ها در دوره پیش از بلوغ، نه تنها باعث بهبود وضعیت فیزیکی و تسریع رسیدن به بلوغ می شود، بلکه منجر به تولد بره هایی با وزن بالاتر در زمان شیر گیری می گردد. همچنین، رشد بهتر بدن و توسعه مناسب دستگاه پستانی در این بره ها می تواند بهره وری شیر دهی آینده را افزایش دهد. تاثیرات مثبت تغذیه تکمیلی و همزمان سازی فحلی در بره میش های متولد شده در سیستم گوسفند داری عشایری می تواند به بهبود بهره وری دامداری ها منجر شود.

کلیدواژه ها:

Ewe lamb ، Fertility ، Moghani breed ، Reproduction ، Supplementary feeding ، باروری ، بره میش ، تولید مثل ، تغذیه تکمیلی ، نژاد مغانی