بررسی تاثیر متغیرهای کلان اقتصادی بر ریسک سیستماتیک ۵۰ شرکت برتر بورس اوراق بهادار تهران: رویکرد میانگین گیری مدل بیزی

هدف: ریسک غیرسیستماتیک، از طریق تنوع بخشی سبد دارایی ها کاهش می یابد؛ از این رو، توجه پژوهشگران و سرمایه گذاران، بیش از پیش به ریسک سیستماتیک و عوامل تعیین کننده آن معطوف شده است. بحران مالی جهانی ۲۰۰۷ با ایجاد آشفتگی گسترده اقتصادی و واکنش های زنجیره ای در بخش مالی، اهمیت ریسک سیستماتیک را به عنوان عاملی کلیدی در پایداری مالی برجسته ساخت. در نتیجه، بررسی عوامل موثر بر ریسک سیستماتیک و درک دقیق آن ها، پیش نیازی برای مدیریت موثر ریسک به شمار می رود. بتا، به عنوان معیار ریسک سیستماتیک، در شرکت های غیربورسی، به طور مستقیم، از طریق نوسان های قیمت سهام سنجیده نمی شود و این امر برآورد هزینه سرمایه و ریسک نسبی را با چالش مواجه می کند. بنابراین، تدوین مدلی برای پیش بینی ریسک سیستماتیک بر پایه متغیرهای کلان اقتصادی، از اولویت های پژوهشی است. با توجه به کثرت متغیرهای بالقوه، هدف اصلی این پژوهش، شناسایی مهم ترین متغیرهای کلان اقتصادی موثر بر ریسک سیستماتیک سهام در بورس اوراق بهادار ایران است. روش: با وجود پژوهش های گسترده در زمینه عوامل ریسک سیستماتیک سهام شرکت ها، مدل سازی نظری عوامل کلان اقتصادی این متغیر، کمتر در کانون توجه قرار گرفته است و مطالعات موجود، اغلب بر انتخاب دلخواه متغیرهای مستقل، بدون پایه نظری جامع استوار است. اختلاف نظرهای موجود در خصوص متغیرهای موثر، به نتایج ناهمگون در پژوهش های پیشین انجامیده است. پژوهش حاضر، با بهره گیری از رویکرد میانگین گیری مدل بیزی (BMA)، اثرهای متغیرهای کلان اقتصادی بر ریسک سیستماتیک شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران را در بازه زمانی ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۳ (۷۲ دوره) بررسی می کند. با توجه به یکسان بودن مقادیر متغیرهای کلان برای همه شرکت ها در هر سال، تحلیل مقطعی کافی نیست؛ به همین دلیل، از ریسک سیستماتیک سبدی متشکل از ۵۰ شرکت فعال برتر بازار استفاده شده است. متغیر وابسته، بتای این سبد است و ۱۴ متغیر کلان اقتصادی به عنوان متغیر توضیحی بالقوه در نظر گرفته شده است. یافتهها: از میان متغیرهای بررسی شده، هشت متغیر بیشترین تاثیر را دارند. شاخص قیمت اجاره مسکن و شاخص قیمت مصرف کننده، به ترتیب رتبه های اول و دوم قرار گرفتند. ضریب میانگین اولی مثبت و دومی منفی است. نرخ بیکاری (با ضریب مثبت) و حجم دارایی های خارجی نظام بانکی (با ضریب منفی) در رتبه های سوم و چهارم قرار گرفتند. نقدینگی با ضریب مثبت در رتبه پنجم است. مخارج دولت (اثر منفی) و قیمت سکه طلا (اثر مثبت) نیز با احتمال پسین گنجاندن (PIP)، بیش از ۰/۵، به عنوان متغیرهای ششم و هفتم شناسایی شدند. نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد که پیش بینی ریسک سیستماتیک سهام و سبدهای سرمایه گذاری با استفاده از متغیرهایی چون قیمت اجاره مسکن، شاخص قیمت مصرف کننده، نرخ بیکاری، دارایی های خارجی بانکی، نقدینگی، مخارج دولت و قیمت طلا امکان پذیر است. این قابلیت، سرمایه گذاران را در مدیریت ریسک سبد یاری می رساند و به سیاست گذاران اقتصادی و مدیران شرکت ها کمک می کند تا اقدامات پیشگیرانه و مدیریتی مناسبی برای مقابله با ریسک های بازار بورس اتخاذ کنند.

کلیدواژه ها:

ریسک سیستماتیک ، متغیرهای اقتصادی کلان ، روش میانگین گیری مدل بیزین