تحلیل الگوی بومی مسکن انسان محور؛ تحلیل عوامل تعیین کننده کیفیت زندگی در مجتمع های مسکونی معاصر

رشد شتابان فضاهای شهری ایران طی دو دهه اخیر الگوهایی از توسعه مسکن پدید آورده که بیش از آنکه بر زیست پذیری، تعامل اجتماعی و توازن اکولوژیک مبتنی باشند تابع منطق اقتصادی، سرعت ساخت و الزامات فنی اند. پیامد این رویکرد شکل گیری پارادوکس مسکونی است. واحدهایی که از نظر معیارهای سازه ای و تاسیسات وضعیت بهتری دارند اما در لایه های تجربه سکونت حس تعلق، سلامت اجتماعی و ادراک روان فضایی ضعف معناداری دارند. این پژوهش با هدف تحلیل ساز و کارهای موثر بر کیفیت زیست پذیری مجتمع های مسکونی و نقش رویکردهای معماری سبز در ترمیم آن، چارچوبی سه لایه شامل ابعاد اکولوژیک، اجتماعی و روان فضایی را بررسی می کند. روش پژوهش کمی و مبتنی بر تحلیل آماری است. داده ها از ساکنان مجتمع های مسکونی شهری با پرسشنامه های استاندارد کیفیت محیطی و کیفیت زندگی گردآوری و نمونه ها با روش طبقه ای تصادفی انتخاب شد. تحلیل ها با SPSS و مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) در AMOS انجام گرفت. یافته ها نشان می دهد گسست اکولوژیک، ضعف فضاهای باز، ناکارآمدی فضاهای جمعی و کمبود کیفیت های ادراکی همچون مقیاس، انسانی خوانایی و تنوع فضایی بیشترین نقش را در افت کیفیت سکونتی دارند. تحلیل SEM بیان می کند که سه مولفه «کیفیت کالبدی اکولوژیک»، کیفیت اجتماعی تعامل محور و کیفیت ادراکی روان فضایی بیش از ۷۰ درصد از تغییرات کیفیت زندگی را تبیین می کنند. بر مبنای نتایج پژوهش بر ضرورت بازطراحی مجتمع های مسکونی با رویکردی تلفیقی و همسو با مبانی معماری سبز تاکید می کند که در آن عناصر سبز، فضاهای جمعی فعال، مسیرهای پیاده محور، تنوع دیداری و سازمان فضایی روشن یکپارچه شوند تا تاب آوری اجتماعی، ارزش اکولوژیک و کیفیت تجربه سکونتی ارتقا یابد.

کلیدواژه ها:

زیست پذیری ، مسکونی ، روان فضایی ، اکولوژی ، سبزآرایی ، هم پیوند کالبد و رفتار ، تاب آوری ادراکی-فضایی ، چیدمان زیست اقلیمی مسکن