تحلیل تطبیقی مولفه های توسعه مبتنی بر حمل ونقل همگانی سبز (Green TOD) در محدوده تاثیر ایستگاه های منتخب مترو شهر تبریز(مطالعه موردی: ایستگاه های میدان ساعت و ائل گلی)

رشد شتابان شهرنشینی و افزایش وابستگی به خودروهای شخصی، پیامدهایی چون تراکم ترافیک، افت کیفیت محیطی و کاهش سرانه فضاهای سبز را در بسیاری از شهرها تشدید کرده است. در چنین شرایطی، توسعه مبتنی بر حمل ونقل همگانی (TOD) به عنوان رویکردی برای هم پیوندی کاربری زمین و حمل ونقل عمومی مطرح می شود و در گام تکاملی خود، با تاکید بر مولفه های زیست محیطی و فضای سبز، در قالب Green TOD معنا می یابد. هدف پژوهش حاضر تحلیل تطبیقی مولفه های Green TOD در محدوده تاثیر دو ایستگاه منتخب مترو شهر تبریز، یعنی میدان ساعت و ائل گلی است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–تحلیلی است و با تکیه بر تحلیل فضایی در محیط GIS انجام شد. محدوده تاثیر هر ایستگاه با ایجاد بافر ۸۰۰ متری تعریف گردید و لایه کاربری اراضی در هر محدوده استخراج و طبقه بندی شد. سپس شاخص های منتخب شامل ترکیب کاربری ها (مسکونی، تجاری–خدماتی، خدمات عمومی)، سهم کاربری های جاذب سفر و شاخص های سبز (سهم فضای سبز، تعداد قطعات و میانگین مساحت قطعات فضای سبز) محاسبه و مقایسه شدند. نتایج نشان داد ایستگاه میدان ساعت از منظر مولفه های TOD عملکرد مناسب تری دارد؛ به گونه ای که کاربری های جاذب سفر در این محدوده ۴۷ هکتار برآورد شد، در حالی که این مقدار در ائل گلی تنها ۰/۵ هکتار است. در مقابل، ایستگاه ائل گلی از نظر مولفه های سبز برتری معناداری نشان داد؛ سهم فضای سبز در این محدوده حدود ۵۵ درصد و در میدان ساعت حدود ۲/۵ درصد محاسبه شد. همچنین فضای سبز میدان ساعت خرد و پراکنده است (۴۴ قطعه با میانگین ۱۲۶۰ مترمربع)، در حالی که در ائل گلی قطعات بزرگ تر و پیوسته تر مشاهده می شود (۳۴ قطعه با میانگین ۳۲۵۸۶ مترمربع). بر این اساس، میدان ساعت نمونه ای از TOD قوی با Green ضعیف و ائل گلی نمونه ای از Green قوی با TOD ضعیف است. یافته ها بر ضرورت اتخاذ رویکردهای مداخله ای زمینه محور برای ایجاد توازن میان اختلاط کاربری و کیفیت زیست محیطی در برنامه ریزی پیرامون ایستگاه های مترو تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

توسعه مبتنی بر حمل ونقل همگانی سبز (Green TOD) ، کاربری اراضی ، سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، مترو تبریز