فرسودگی شغلی: از استرس مزمن تا کاهش انگیزه کاری - یک مرور نظام مند بر علل، پیامدها و راهبردهای مقابله

فرسودگی شغلی به عنوان یک سندرم روانشناختی ناشی از استرس مزمن در محیط کار به یکی از چالش های عمده دنیای معاصر تبدیل شده است. این پدیده که با سه بعد خستگی عاطفی، مسخ شخصیت و کاهش احساس کفایت شخصی تعریف می شود (Maslach & Jackson, ۱۹۸۱)، مسیری مستقیم از استرس های مداوم شغلی تا کاهش شدید انگیزه و عملکرد کاری ترسیم می کند. هدف این مقاله بررسی فرآیند شکل گیری فرسودگی شغلی، تحلیل عوامل فردی و سازمانی موثر بر آن، تبیین پیامدهای مخرب فردی و سازمانی و در نهایت ارائه راهبردهای پیشگیرانه و مداخلاتی است. این مطالعه به روش مرور نظام مند و با بررسی مقالات معتبر بین المللی در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ انجام شده است. یافته ها نشان می دهند که عوامل سازمانی همچون بار کاری زیاد، فقدان استقلال، پاداش ناکافی، بی عدالتی و تعارض نقش سهم به سزایی در ایجاد استرس مزمن و در نهایت فرسودگی دارند (Bakker & Schaufeli, ۲۰۰۴). از سوی دیگر، ویژگی های شخصیتی مانند نوروتیسیسم و کمال گرایی نیز افراد را مستعدتر می سازد. پیامدهای این پدیده تنها به کاهش انگیزه و عملکرد محدود نبوده و شامل اختلالات سلامت روان (افسردگی، اضطراب)، مشکلات جسمی، بیماری های قلبی-عروقی و برای سازمان افزایش غیبت، جابجایی کارکنان و کاهش کیفیت خدمات می گردد. در پایان، راهبردهای مقابله در دو سطح فردی (مانند مدیریت استرس، تقویت تاب آوری) و سازمانی (مانند بازطراحی شغل، بهبود فرهنگ سازمانی و اجرای برنامه های سلامت محور) مورد بحث قرار گرفته است. نتیجه گیری کلی حاکی از آن است که مقابله موثر با فرسودگی شغلی نیازمند رویکردی یکپارچه و مسئولیت مشترک فرد و سازمان است.

کلیدواژه ها:

فرسودگی شغلی ، استرس مزمن ، کاهش انگیزه کاری ، خستگی عاطفی ، مسخ شخصیت ، روانشناسی سلامت شغلی