هوش مصنوعی و مسئولیت بین المللی دولت ها: ارزیابی خلاهای حقوقی و ضرورت بازنگری در چارچوب های سنتی حقوق بین الملل

مسئله اصلی این پژوهش، ناکارآمدی چارچوب های سنتی مسئولیت بین المللی دولت ها در برابر پیامدهای حقوقی ناشی از کاربرد سامانه های هوش مصنوعی خودمختار در حوزه های نظامی، امنیتی، حکمرانی و زیرساخت های حیاتی است. این سامانه ها با ویژگی های خودآموز، غیرقابل پیش بینی و چندبازیگره، مرزهای حقوقی سنتی را به چالش کشیده و شکاف های جدی در انتساب مسئولیت ایجاد می کنند. هدف پژوهش، ارزیابی خلاهای حقوقی موجود و بررسی کفایت قواعد سنتی حقوق بین الملل در شناسایی کنترل، قصد انسانی و عمل دولت ها در شرایط تصمیم گیری خودکار است. روش تحقیق تحلیلی-انتقادی و اسنادی است که بر بررسی مراحل طراحی، توسعه، استقرار و بهره برداری سامانه های خودمختار تمرکز دارد. داده ها از منابع معتبر مانند کنوانسیون های بین المللی، مقررات اتحادیه اروپا، گزارش های پارلمان اروپا و مقالات علمی استخراج شده اند. یافته ها نشان می دهد که معیارهای سنتی مسئولیت تنها ۲۰ تا ۳۰ درصد با تصمیمات خودمختار انطباق دارند و چالش هایی مانند عدم احراز قصد انسانی، پیچیدگی چندجانبه و کمبود شفافیت الگوریتمی، ریسک نقض حقوق بشر، حقوق بشردوستانه و امنیت بین المللی را افزایش می دهند. بدون بازتعریف چارچوب ها، تقویت استانداردهای شفافیت و حسابرسی الگوریتمی، و ایجاد سازوکارهای مسئولیت مشترک میان دولت ها، شرکت های خصوصی و نهادهای بین المللی، پاسخگویی دولت ها تضعیف شده و توسعه پایدار فناوری مختل می شود. این پژوهش بر ضرورت بازنگری هدفمند در قواعد سنتی حقوق بین الملل تاکید دارد تا کارآمدی نظام مسئولیت حفظ شود، ریسک های حقوقی و اقتصادی کاهش یابد و تعادل میان نوآوری، اخلاق و حفاظت حقوق بشر برقرار گردد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت بین المللی دولت ها ، حقوق بین الملل ، سامانه های خودمختار ، ریسک حقوقی