معمار به مثابه کنشگر اخلاقی: بازتعریف مسئولیت حقوقی و اخلاقی معماری در عصر هوش مصنوعی، سرمایه داری دیجیتال و بحران اقلیمی

معماری معاصر در تقاطع تحولات فناورانه، اقتصادی و زیست محیطی قرار گرفته است که نقش و مسئولیت معمار را به طور بنیادین دگرگون ساخته اند. گسترش هوش مصنوعی در فرآیندهای طراحی و تصمیم سازی، سلطه سرمایه داری دیجیتال بر تولید فضا و تشدید بحران اقلیمی، پرسش های نوینی را درباره مسئولیت های حقوقی و اخلاقی معمار مطرح کرده اند. در چنین شرایطی، تقلیل نقش معمار به یک طراح فنی یا تولیدکننده فرم، ناکافی و حتی مسئله ساز است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی–تفسیری و با تکیه بر مطالعات میان رشته ای در حوزه معماری، اخلاق حرفه ای، حقوق فناوری و مطالعات اقلیمی، مفهوم «معمار به مثابه کنشگر اخلاقی» را مورد بررسی قرار می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که واگذاری بخشی از تصمیمات طراحی به الگوریتم ها و سامانه های هوشمند نه تنها از مسئولیت معمار نمی کاهد، بلکه ضرورت پاسخگویی حقوقی و نظارت اخلاقی او را افزایش می دهد؛ به ویژه در مواردی که تصمیمات الگوریتمی می توانند به بازتولید نابرابری های اجتماعی و فضایی منجر شوند. از سوی دیگر، منطق سودمحور سرمایه داری دیجیتال معماری را در معرض کالایی شدن و تضعیف ارزش های انسانی، اجتماعی و فرهنگی فضا قرار داده و نقش معمار را در بازتولید یا مقاومت در برابر این روند برجسته ساخته است. در بعد زیست محیطی، بحران اقلیمی طراحی معماری را به یک کنش اخلاقی با پیامدهای بین نسلی تبدیل کرده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که معمار معاصر باید در سه سطح فناوری، اجتماعی–اقتصادی و زیست محیطی به عنوان کنشگری اخلاقی و حقوقی عمل کند. در نهایت، مقاله تاکید می کند که بازتعریف مسئولیت حرفه ای معمار، شرط اساسی حفظ شان انسانی معماری و تحقق عدالت اجتماعی و پایداری محیطی در عصر معاصر است.

کلیدواژه ها:

اخلاق معماری ، مسئولیت حقوقی معمار ، هوش مصنوعی در معماری ، سرمایه داری دیجیتال ، بحران اقلیمی