تحلیل گفتمان انتقادی نمایشگاه های دوسالانه ملی سفال و سرامیک معاصر ایران از سال های ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۰

دوسالانه های سفال و سرامیک در سال های ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۰ بستری از درهم تنیدگی میان جریان های هنری با تحولات اجتماعی بودند. ایران چهار دهه تحولات اجتماعی پر فراز و فرود را تجربه کرد و هنرمندان در این تلاطم به تجربه های متفاوت و متنوع رسیدند. هنرمندان فقط بازتاب دهنده تحولات در آثارشان نیستند بلکه شکل دهنده هویت هایی هستند که همزمان پایداری هویت را در برابر ناپایداری شرایط، و تاریخی بودن هویت را در برابر وضعیت معاصر در آثارشان نشان می دهند و از این راه تفسیرها و روایت های فرهنگی را در آثار هنری بیان می کنند. در این مقاله این پرسش ها دنبال می شود که چگونه دوسالانه ها به عرصه رقابت روایت هنرمندان از هویت سنتی معاصر، و هنر تاریخی نوگرا در چهار دهه ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۰ بدل شدند؟ هنرمندان سفال چگونه از تحولات اجتماعی و فرهنگی متاثر شدند و آثار سفال در دوسالانه ها چه دلالت های معنایی داشت؟ پاسخ به این پرسش ها درهم تنیدگی تاریخ تحولات سفال و تحولات اجتماعی در ایران را روشن تر می سازد. روش شناسی مقاله مبتنی بر تحلیل گفتمان است؛ تحلیل گفتمان نشان می دهد که چگونه نشانه ها، متون، آثار و رویدادها حول یک دال مرکزی که بیانگر ایده محوری است، صورتبندی می شوند و یک گفتمان فرهنگی را تثبیت می کنند. در این مقاله نیز به پنج گفتمان غالب می پردازیم که تحولات فرهنگی ایران را به پیش بردند و بر رویدادها، جریان ها، دوسالانه ها و آثار هنری تاثیر گذاشتند. این گفتمان ها عبارت بودند از: گفتمان انقلاب فرهنگی، تهاجم فرهنگی، تعامل فرهنگی، مهندسی فرهنگی و اعتدال فرهنگی. یافته های پژوهش نشان دادند دوسالانه سفال عرصه تقابل و کشمکش میان روایت های هویت است: نزاع میان هنر سنتی/مدرن، هنر مذهبی/ هنر ملی، هنر طبیعت گرا/هنر انتزاعی، هنر جهانی/هنر بومی، هنر کاربردی/هنر ناب؛ منازعه ای که در نهایت منجر به شکل گیری معانی تازه در جریان هنر متعهد، هنر مذهبی، هنر انتقادی، فمینیستی و دیگر تجربه های هنری معاصر گردید.

کلیدواژه ها:

دوسالانه ، سفال ، تحولات هنر ، هنرهای سنتی ، تحلیل گفتمان