مقایسه اثربخشی طرحواره درمانی و سی بی تی بر توجه انتخابی و عملکرد اجرایی کودکان مبتلا به اتیسم

اختلالات طیف اتیسم (ASD) به عنوان یکی از چالش های عصبی-توسعه ای عمده شناخته می شوند که با تاثیرات قابل توجه بر ارتباطات اجتماعی، رفتارهای تکراری و مهارت های اجرایی همراه هستند. پژوهش حاضر به بررسی و مقایسه اثربخشی دو روش درمانی، طرحواره درمانی و درمان شناختی-رفتاری (CBT)، بر توجه انتخابی و عملکرد اجرایی کودکان مبتلا به اتیسم پرداخته است. در این تحقیق، داده ها با استفاده از روش های کمی (پرسشنامه ها و آزمون های استاندارد) و کیفی (مصاحبه های عمیق با والدین و درمانگران) گردآوری شدند. نتایج تحلیل داده های کمی نشان داد که هر دو روش تاثیرات مثبتی بر بهبود مهارت های اجرایی و توجه انتخابی کودکان داشتند، اما در برخی جنبه ها، طرحواره درمانی توانست عملکرد بهتری نشان دهد. تحلیل کیفی نیز بازخورد مثبتی از سوی والدین و درمانگران به ویژه در زمینه کاهش رفتارهای تکراری، بهبود کیفیت زندگی خانواده ها و ارتقای تعاملات اجتماعی ارائه کرد. درخصوص طرحواره درمانی، ایجاد تغییر در الگوهای ناکارآمد فکری و رفتاری و جایگزینی آن ها با الگوهای مثبت نقش مهمی در تقویت مهارت های اجرایی و کاهش مشکلات روانی کودکان و والدین ایفا کرد. از سوی دیگر، درمان شناختی-رفتاری با تاکید بر اصلاح افکار ناکارآمد و ارائه استراتژی های عملی برای مدیریت اضطراب، تقویت توجه و بهبود تعاملات کودکان موثر عمل کرد. مطالعه موردی انجام شده نیز نشان داد که طرحواره درمانی توانست تاثیر چشمگیری بر توجه انتخابی، کاهش رفتارهای تکراری و بهبود توانایی برنامه ریزی و سازماندهی کودک مورد مطالعه داشته باشد. علاوه بر این، بررسی های آماری بین گروهی نشان دادند که با وجود اثربخشی مثبت هر دو روش، طرحواره درمانی در بهبود عملکرد اجرایی و کاهش رفتارهای کلیشه ای کمی برتر از CBT بود. نتایج مصاحبه ها نیز تایید کردند که والدین کودکانی که تحت طرحواره درمانی قرار گرفته بودند، کاهش قابل توجهی در تنیدگی والدگری و افزایش مهارت های اجتماعی فرزندانشان را گزارش کردند. این پژوهش علاوه بر تایید اثربخشی هر دو رویکرد درمانی، بر اهمیت رویکردهای ترکیبی و متناسب سازی روش درمان برای هر کودک تاکید کرد. با توجه به تاثیرات متفاوت هر روش، محققان پیشنهاد می کنند که در آینده از ترکیب طرحواره درمانی و CBT برای دست یابی به نتایج بهینه استفاده شود. یافته های این تحقیق می تواند نقشه راهی برای متخصصان حوزه اتیسم و والدین در انتخاب و ارزیابی روش های درمانی موثر فراهم کند.

کلیدواژه ها:

اتیسم ، طرحواره درمانی ، درمان شناختی-رفتاری (CBT) ، توجه انتخابی ، عملکرد اجرایی