حکمرانی تطبیقی و پایداری رفتاری در مدیریت منابع آب کشاورزی با تاکید بر یادگیری نهادی و مشارکت کشاورزان

چالش های روزافزون در مدیریت منابع آب کشاورزی در ایران، بیانگر ناکارآمدی رویکردهای بخشی در سیاست گذاری آب است. این وضعیت ضرورت گذار به حکمرانی تطبیقی که تعامل بین نهادها، سیاست ها و رفتار بهره برداران را در یک نظام چندسطحی در نظر می گیرد، برجسته می کند. در همین راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی سازوکارهای نهادی موثر بر پایداری رفتاری و افزایش بهره وری آب در نظام های بهره برداری کشاورزی در دشت میاندوآب به عنوان یکی از زیرحوضه های بحرانی دریاچه ارومیه انجام شد. برای این منظور، چارچوبی تحلیلی مبتنی بر عامل طراحی شد تا پویایی تصمیم گیری کشاورزان را در مواجهه با سناریوهای متفاوت سیاستی شامل آموزش، نظارت، یارانه مشروط و تامین پایدار آب شبیه سازی کند. در ادامه، تحلیل درخت خطا جهت ردیابی گلوگاه های نهادی و شناسایی مسیرهای شکست در حکمرانی مشارکتی به کار گرفته شد. داده ها از طریق پرسش نامه های میدانی، مصاحبه های کارشناسی و داده های ثانویه منطقه ای گردآوری شدند. نتایج شبیه سازی نشان داد که پایداری نهادی و افزایش سطح مشارکت کشاورزان زمانی حاصل می شود که سیاست های نرم و سخت در چارچوبی مکمل و یکپارچه طراحی و اجرا شوند. آموزش و نظارت، نقش اصلی را در تقویت یادگیری نهادی و بازتولید اعتماد ایفا کرده و در تعامل با یارانه مشروط و تامین آب پایدار، منجر به ارتقای بهره وری فیزیکی آب شده اند. در مقابل، سیاست های تک بعدی و فاقد سازوکار نظارتی موجب افت اعتماد، افزایش رفتارهای فرصت طلبانه و تضعیف سرمایه اجتماعی شدند. شاخص تامین آب پایدار به عنوان یک متغیر کلیدی، بیانگر پیوند بین کیفیت حکمرانی، عدالت در تخصیص منابع و میزان مشارکت است.

کلیدواژه ها:

حکمرانی مشارکتی ، بهره وری آب ، سیاست های ترکیبی ، مشارکت بهره برداران ، دریاچه ارومیه