سفیدبالک گلخانه Trialeurodes vaporariorum (Hem: Aleyrodidae) یکی از آفات مهم در سبزیجات و گیاهان زینتی به شمار می رود. در این پژوهش، اثرات کشندگی و زیرکشندگی اسانس های پنج گیاه دارویی شامل آویشن دنایی (Thymus daenensis) در غلظت های ۱۶، ۳۱، ۲۵، ۶۲/۵، ۱۲۵ و ppm ۲۵۰، بابونه (Matricaria chamomilla) و نعناع فلفلی (Mentha piperita)در غلظت های ۸۱/۲۵، ۱۶۲/۵، ۳۲۵، ۷۵۰ و ppm ۱۵۰۰، بومادران (Achillea millefolium) در غلظت های ۱۲۵، ۲۵۰، ۵۰۰، ۱۰۰۰ و ppm ۲۰۰۰ و رزماری (Rosmarinus officinalis) در غلظت های ۱۶۲/۵، ۳۲۵، ۷۵۰، ۱۵۰۰ و ppm ۳۰۰۰ بر مراحل مختلف رشدی سفیدبالک گلخانه، شامل حشرات کامل و پوره ها، در شرایط آزمایشگاهی و گلخانه ای بررسی شد. به این منظور کلنی سفیدبالک روی گیاه بادمجان پرورش داده شد. اثر حشره کشی اسانس ها در قالب طرح کاملا تصادفی و در پنج غلظت مختلف که با آزمایش های مقدماتی تعیین شده بود، روی حشرات کامل هم سن ارزیابی شد. به منظور بررسی تاثیر اسانس ها بر مرحله نابالغ آفت در شرایط آزمایشگاهی، برگ های گیاه آلوده به پوره ها به مدت ۵ ثانیه در غلظت های مختلف اسانس گیاهان مورد نظر و شاهد (محلول آب مقطر+ ۲درصد توئین ۸۰) غوطه ور شده و سپس به مدت سه ساعت در هوای آزاد خشک و به دنبال آن به مدت یک هفته در قفس های برگی نگهداری شدند تا بالغین ظاهر شوند. در این مدت، تعداد حشرات بالغ شمارش و ثبت شد. حشرات بالغ یک روزه سفیدبالک خارج شده در تیمارهای مختلف روی گیاهان بادمجان در گلخانه و در قفس های برگی رهاسازی و پس از دو هفته حشرات بالغ حذف و تعداد تخم گذاشته شده و پوره های خارج شده از تخم شمارش و ثبت شد. نتایج در آزمایشگاه نشان داد که بیشترین و کمترین درصد کارایی به ترتیب در اسانس رزماری با غلظت هایppm ۳۰۰۰ (۹۷/۵۹±۱/۱۱) و ppm ۷۵۰ (۹۷/۵۹±۱/۱۱) و اسانس آویشن با غلظت ppm ۲۵۰ (۳۷/۵۸±۱۴ /۱۸) مشاهده شد. بررسی ها در گلخانه، حاکی از آن بود که همه اسانس های آزمایش شده دارای اثرات معنی دار بر تخم ریزی، پوره زایی و در نهایت کاهش کل جمعیت سفیدبالک بودند. در میان تیمارها، کمترین و بیشترین میانگین تخم ریزی به ازای هر ماده، به ترتیب در تیمارهای بابونه (۰/۰۴۸±۰/۱۵) و رزماری (۰/۱۴ ±۲/۳۵) ثبت شد. همچنین کمترین و بیشترین پوره زایی به ترتیب در اسانس آویشن (۰/۰۱ ±۰/۱۸) و بابونه ( ۰/۴۷ ±۳/۹۰) مشاهده شد. در ارزیابی کلی، اسانس بومادران کمترین (۰/۲۷ ±۰/۵۷) و اسانس بابونه بدون اینکه اختلاف معنی دار باشد، بیشترین (۰/۴۵ ±۳/۹۰) اثر کاهش دهنده بر جمعیت آفت را داشتند. با توجه به یافته های این پژوهش، اسانس های گیاهی مورد بررسی می توانند دارای پتانسیل مناسبی در کنترل سفیدبالک گلخانه بوده و به عنوان ترکیبات ایمن و سازگار با محیط زیست در چارچوب مدیریت تلفیقی این آفت مورد استفاده قرار گیرند.
