برآورد زی توده و اندوخته کربن دو گونه بادام طاووسی (.Prunus arabica Olive) و بادام برگ سنجدی (.Prunus elaeagrifolia Spach) در رویشگاه جنگلی کره بس در استان چهارمحال و بختیاری

سابقه و هدف: گرم شدن زمین به عنوان منبع اصلی چالش های توسعه پایدار در قرن بیست و یکم شناخته می شود و اثرات منفی قابل توجهی بر بوم سازگان های خشکی دارد. یکی از عوامل کلیدی در تغییر اقلیم، افزایش غلظت گازهای گلخانه ای، به ویژه دی اکسیدکربن در جو زمین است. در این زمینه، جنگل ها به عنوان کانون های طبیعی بوم شناسی، نقش حیاتی در جذب دی اکسیدکربن و بهبود پایداری جو دارند. جنگل های زاگرس از جنبه های محیط زیستی مانند ترسیب کربن، نقشی حیاتی در حفظ و پایداری بوم سازگان ها دارند. بادام وحشی به عنوان گونه ای پیشگام می تواند به احیای جنگل ها و افزایش ذخیره کربن کمک کند. بااین حال، پژوهش ها در زمینه زی توده و اندوخته کربن این گونه ها هنوز محدود هستند و نیاز به مطالعات بیشتری است.مواد و روش ها: پژوهش پیش رو در رویشگاه بادام کره بس، واقع در ۶۰ کیلومتری جنوب شهرستان بروجن و ۱۱۰ کیلومتری جنوب غربی شهر شهرکرد برای ارزیابی زی توده و ذخیره کربن گونه های بادام طاووسی (Prunus arabica Olive.) و بادام برگ سنجدی (Prunus elaeagrifolia Spach.) انجام گرفت. پایه های بادام به روش تصادفی و باتوجه به طبقه های تاجی مختلف در ۳۰ قطعه نمونه ۱۰۰۰ متر مربعی انتخاب شدند. ۱۵ پایه از هر گونه بادام در طبقه های مختلف تاجی انتخاب و درمجموع، ۳۰ درختچه نشانه گذاری شدند. مولفه های کمی شامل قطر قطورترین جست، ارتفاع کل، قطر تاج و تعداد جست ها اندازه گیری شدند. درختان در عرصه به بخش های مختلف شامل برگ، تنه، شاخه و سرشاخه تقسیم شدند. سپس، وزن تر هر جزء به صورت جداگانه با استفاده از ترازوهای دیجیتال دقیق اندازه گیری شد. نمونه ها، به منظور اندازه گیری وزن خشک و محتوای کربن به آزمایشگاه منتقل شدند. وزن خشک هر جزء درخت محاسبه و زی توده کل اندام های هوایی با تجمیع وزن خشک همه اندام ها به دست آمد. برای اندازه گیری درصد کربن آلی، از روش احتراق در کوره الکتریکی استفاده شد.نتایج: در بادام طاووسی، بیشترین زی توده روی زمینی در شاخه های اصلی و سرشاخه و کمترین آن در برگ ها وجود داشت. متوسط زی توده روی زمینی در هر پایه از این گونه برابر ۵/۲۲ کیلوگرم و متوسط موجودی کربن روی زمینی ۴/۱۰ کیلوگرم بود. بیشترین فراوانی پایه ها در طبقه قطر تاج کمتر از یک متر مشاهده شد و بخش عمده زی توده متعلق به پایه هایی با قطر تاجی بیشتر از چهار متر بود. درصد کربن در بخش های مختلف این گونه نیز به صورت قابل توجهی متفاوت بود و بیشترین مقدار آن در سرشاخه ها (۸/۴۷ درصد) مشاهده شد. در بادام برگ سنجدی، متوسط زی توده روی زمینی ۳/۲۸ کیلوگرم و متوسط موجودی کربن روی زمینی ۱۳ کیلوگرم در هر پایه بود. بیشترین فراوانی پایه ها در طبقه های قطر تاج کمتر از یک متر مشاهده شد و بیشترین سهم زی توده به پایه هایی با قطر تاجی بین سه تا چهار متر اختصاص داشت. درصد کربن بین اندام های مختلف این گونه نیز تفاوت معنی دار داشت و بیشترین مقدار آن در تنه (۵/۴۶ درصد) مشاهده شد. در مقایسه دو گونه، تخصیص زی توده به اندام های مختلف متفاوت بود. به طوری که در بادام طاووسی، سرشاخه ها سهم بیشتری داشتند، درحالی که سهم شاخه های اصلی و تنه در بادام برگ سنجدی، بیشتر بود. همچنین، نتایج، عدم تفاوت معنی دار در زی توده و اندوخته کربن بین دو رویشگاه را نشان دادند.نتیجه گیری کلی: زی توده و اندوخته کربن دو گونه بادام طاووسی و برگ سنجدی، تفاوت معنی داری نشان ندادند. با وجود این، بادام طاووسی دارای زی توده و کربن بیشتری است که به ترتیب ۹/۳ و ۹/۱ تن در هکتار به دست آمد، درحالی که مقادیر مشابه برای بادام برگ سنجدی به ترتیب ۳/۳ و ۵/۱ تن در هکتار بود. این تفاوت ها به تاثیر تعداد درختان در هر هکتار و ساختار رویشی این دو گونه مرتبط است. این یافته ها تایید می کنند که ویژگی های ساختاری و گونه های غالب جنگلی، عواملی کلیدی در تعیین زی توده و ذخیره سازی کربن هستند. عواملی مانند تراکم، قطر برابرسینه و ارتفاع درختان، مولفه های اصلی تولید زی توده هستند. بررسی تعداد در طبقه های مختلف تاجی نشان داد که درختچه های کوچک حدود ۵۰ درصد نمونه ها را تشکل می دادند، درحالی که درختان با قطر تاجی بیشتر از سه متر، بیشتر از ۵۰ درصد زی توده را به خود اختصاص داده بودند و نقش مهمی در جذب کربن داشتند. این نتایج بر اهمیت نقش گونه های بزرگ تر در ترسیب کربن و اثرات منفی بالقوه دخالت های انسانی مانند قطع درختان و آتش سوزی بر این خدمت بوم سازگان تاکید می کنند.

کلیدواژه ها:

تغییر اقلیم ، جنگل های زاگرس ، کربن روی زمینی ، گونه های پیشگام