بررسی معماری رصدخانه ها با توجه به نگاره های ایرانی

رصد و رصدخانه دو مفهوم بسیار ارزشمند هستند که ریشه در سنت ما دارند و از معدود نمونه هایی محسوب می شوند که که از مفاهیم مدرن غربی گرته بردار نشده اند. رصدخانه مراغه، به عنوان مهم ترین و برجسته ترین رصدخانه در ایران، به عنوان الگویی برای رصدخانه های سایر کشورهای منطقه شناخته شده بود؛ اما متاسفانه امروزه هیچ رصدخانه تاریخی و به جامانده ای از آن دوران در ایران باقی نمانده است. از این رو، هدف اصلی این پژوهش، بررسی و تحلیل معماری رصدخانه مراغه با توجه به نگاره های ایرانی است. ازآنجایی که نگاره ها، به عنوان یکی از اسناد تاریخی مهم، دارای اطلاعات دقیق و ارزشمندی در زمینه معماری می باشند، لذا در این مطالعه به سوال های معماری و تزیینات رصدخانه چگونه در نگاره های ایرانی به تصویر کشیده شده اند؟  و کدام ابزارآلات نجومی مورد توجه نگارگران بوده است؟ با روش توصیفی تحلیلی پاسخ داده خواهد شد. روش جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای و جامعه آماری این تحقیق شامل سه نگاره ایرانی مرتبط با رصدخانه است. نتایج حاصل از تحلیل این نگاره ها نشان می دهد که تمرکز اصلی نگارگران بر فضای اصلی رصدخانه بوده و کمتر به فضاهای جانبی مانند کتابخانه، مسجد یا سایر بخش های پیرامونی توجه شده است. پوشش سقف در هر سه نگاره متفاوت به تصویر کشیده شده، اما تزیینات در هر سه نگاره مشابه است و عمدتا با استفاده از آجر و کاشی با طرح های هندسی و اسلیمی به تصویر درآمده اند. همچنین، ابزارآلات نجومی که بیشترین توجه نگارگران را به خود جلب کرده اند، اسطرلاب و کره فلکی است. از این رو، می توان نتیجه گرفت که شاخص ترین نمادهای نشان دهنده رصدخانه در این نگاره ها، همین ابزارآلات نجومی بوده اند. به عبارت دیگر، هدف اصلی نگارگران، بیشتر از ترسیم معماری و بنای رصدخانه اشاره به علم نجوم و ستاره شناسی بوده که این موضوع را از طریق ابزارهای رصدی نشان داده اند. این امر شاید به دلیل کم بودن نمونه های واقعی بنای رصدخانه در ایران و نبود آشنایی کامل با معماری آنها بوده است.

کلیدواژه ها:

Observatory ، Persian Paintings ، architecture ، ornamentation ، astronomical instruments ، صدخانه ، نگاره ، معماری ، تزیینات ، ابزارآلات نجومی