واکاوی الگوهای همدیدی بر بارش های سنگین و سیلابی در حوضه کابل.

چکیده هدف: حوضه کابل به دلیل وقوع سیلاب های شدید و بارش های سنگین، یکی از مناطق آسیب پذیر افغانستان به شمار می رود. این پژوهش با هدف شناسایی بارش های سنگین (بیش از ۲۰ میلی متر) و سازوکارهای همدیدی مرتبط با آن ها، به واکاوی بارش های سنگین و سیلابی در این حوضه پرداخته است. روش پژوهش: برای این کار، داده های روزانه بارش ۱۸ ایستگاه هیدرولوژیک در محدوده حوضه کابل طی دوره آماری ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۲ با رویکرد محیطی-گردشی تحلیل شد. تحلیل خوشه ای با استفاده از روش ادغام وارد انجام گرفت و نقشه های همدیدی با استفاده از نرم افزار گرادس استخراج گردید. یافته ها: نتایج نشان می دهد که بارش های سنگین و سیلابی در حوضه کابل، تحت تاثیر ترکیبی از عوامل جوی و همدیدی قرار گرفته و سه الگوی همدیدی اصلی عامل بارش های سنگین در حوضه کابل می باشد. در الگوی اول (۲۳ مارس ۲۰۰۹)، ناوه ای در شرق مدیترانه باعث بارش ۳۱ میلی متری در ایستگاه قلعه ملک شد. در الگوی دوم (۱۷ مارس ۲۰۱۴)، ناوه عمیق همراه با نفوذ هوای سرد سیبری منجر به بارش ۵۹ میلی متری در ایستگاه باغ عمومی و سرازیر شدن سیلاب در استان های پروان، کاپیسا و کابل گردید. در الگوی سوم (۵ فوریه ۲۰۱۷)، ترکیب ناوه، هوای سرد و واچرخند هند ریزش بارش ۶۰ میلی متری را در ایستگاه قلعه ملک به دنبال داشت. نتیجه گیری: با بررسی رفتار گردش های جوی و سامانه های موثر، می توان وقوع این بارش ها را چند روز پیش از ظهور الگوهای مربوطه پیش بینی کرد و اقدامات لازم را برای کاهش اثرات زیان بار آن ها به کار گرفت. نتایج این مطالعه در مدیریت بهینه منابع آبی، آمادگی در برابر خسارات، کاهش آسیب ها، و صدور هشدار به موقع به مسئولان و ساکنان منطقه اهمیت زیادی خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

Keywords: Cluster analysis ، Heavy and flooding rainfall ، Kabul Basin ، Synoptic pattern. ، واژگان کلیدی:  الگوی همدیدی ، بارش سنگین و سیلابی ، تحلیل خوشه ای ، حوضه کابل.