ارزیابی عوامل ریخت شناختی شهری تاثیرگذار بر کاهش آسیب پذیری اجتماعی (نمونه موردی: بافت تاریخی کرمان)

توسعه کالبدی شهری بدون برنامه ریزی مبتنی بر ساختارهای طبیعی، تاریخی و الگوی رشد ریخت شناختی، به ویژه در شهرهایی که بستر طبیعی با ویژگی های متمایز دارند، می تواند منجر به شکست روندهای توسعه شهری گردد. کرمان به عنوان یکی از شهرهای قدیمی ایران که دارای هویت تاریخی منحصربه فردی است، از آسیب های توسعه صنعتی و مدرن، مصون نمانده است. آسیب پذیری های کالبدی و اجتماعی اعم از توسعه شهری توام با نگاه سرمایه ای و ارزش افزوده به زمین، ترویج سبک زندگی جدید با ارزش های خاص خود، بی توجهی به ساختار طبیعی و بافت تاریخی به مثابه الگوی پایدار، طراحی شهری خودرو محور و نیز پدیده مهاجرت و رشد پراکنده رسمی و غیررسمی شهر، کرمان را به سمت بحران های متعدد پیش می برد. هدف از این مطالعه بسط ارزیابی آسیب پذیری اجتماعی است که به روش کمی، عوامل ریخت شناسی شهری تاثیرگذار بر کاهش آسیب پذیری را در شهرهای تاریخی از دیدگاه ساکنان بیازماید. سوال اصلی تحقیق عبارت است از اینکه چگونه می توان عوامل ریخت شناسی شهری را با هدف کاهش آسیب پذیری اجتماعی در بافت تاریخی کرمان دسته بندی کرد؟ برای ارزیابی فرضیه های تحقیق، داده های میدانی به روش پیمایشی از طریق تهیه و توزیع ۳۸۴ پرسش نامه حاصل شد. در تحلیل داده ها از طریق آزمون تحلیل عاملی اکتشافی، عوامل موردمطالعه دسته بندی گردید. یافته ها نشان می دهد که اولویت های برنامه ریزی عوامل ریخت شناسی شهری در بافت تاریخی کرمان سه دسته عوامل «پایدار در وضع موجود»، «عوامل چالش برانگیز در بافت» و نیز «عوامل خنثی با کارکرد دوگانه» قابل شناسایی و دسته بندی است. عوامل چالش برانگیز در بافت به ترتیب شامل دسترسی به فضاهای درمانی (۰.۹۳۲)، مولفه های نفوذپذیری بافت شامل هندسه و عرض دسترسی سواره (۰.۹۲۶) و پیاده (۰.۶۶۴)، تراکم کاربری های پرجمعیت (۰.۹۰۵)، کیفیت ابنیه (۰.۸۶۶)، بناهای متروکه و مخروبه (۰.۷۸۱)، دسترسی به فضاهای عمومی (مساجد، مدارس و ...) (۰.۷۲۹) است.

کلیدواژه ها:

ارزیابی ، ریخت شناسی شهری ، آسیب های اجتماعی ، بافت تاریخی کرمان