بررسی مبانی فقهی و حقوقی سبک زندگی سالم در فقه امامیه و مقایسه آن با تعالیم ادیان ابراهیمی

سبک زندگی سالم به عنوان یکی از بنیادی ترین مولفه های ارتقای سلامت فردی، خانوادگی و اجتماعی، نقش تعیین کننده ای در شکل دهی به رفتارها و مناسبات انسان ها دارد و در متون فقهی و آموزه های دینی، جایگاه ویژه ای یافته است. اهمیت این موضوع در شرایط کنونی جامعه ایران، که با چالش های متعدد در حوزه سلامت جسم، روان و روابط اجتماعی مواجه است، بیش از پیش آشکار می شود. پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل مبانی فقهی و حقوقی سبک زندگی سالم در فقه امامیه و مقایسه تطبیقی آن با آموزه های ادیان ابراهیمی طراحی شده است تا بتواند خلا موجود در مطالعات تطبیقی دین و سلامت را پر کند و چارچوبی علمی برای ارتقای سبک زندگی سالم ارائه دهد. این مطالعه از روش شناسی توصیفی-تحلیلی و تطبیقی بهره می برد و داده ها از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه ای شامل منابع فقهی و اصولی امامیه، نهج البلاغه، اصول کافی و متون دینی ادیان ابراهیمی گردآوری شده است. تحلیل داده ها بر اساس روش تحلیل محتوایی و استنباط فقهی انجام شده و به استخراج شاخص ها و مولفه های سبک زندگی سالم منجر گردیده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که فقه امامیه با اتکا به قواعد کلان فقهی مانند «لاضرر»، «حفظ النفس» و «نفی حرج»، چارچوبی جامع برای حفظ سلامت جسم، روان، اخلاق و روابط اجتماعی ارائه می دهد و تاکید ویژه ای بر میانه روی، پرهیز از افراط و تفریط و رعایت حقوق فردی و اجتماعی دارد. تطبیق آموزه های امامیه با تعالیم یهودیت و مسیحیت نشان می دهد که هر سه دین در اصول اخلاقی و سلامت فردی و اجتماعی دارای اشتراکات قابل توجهی هستند؛ از جمله رعایت تعادل در زندگی، پرهیز از رفتارهای آسیب زننده، اهمیت بهداشت جسم و روان و توجه به تربیت اخلاقی. در عین حال، تفاوت ها عمدتا در حوزه احکام عملی، اولویت بندی مولفه های سلامت و چارچوب های حقوقی و فقهی مشاهده می شود. نوآوری این پژوهش در تلفیق تحلیل فقهی با مطالعه تطبیقی آموزه های امامیه و ادیان ابراهیمی و ارائه چارچوبی عملی و کاربردی برای سبک زندگی سالم است. این چارچوب می تواند به عنوان مرجعی علمی برای پژوهشگران، سیاست گذاران، برنامه ریزان فرهنگی و اجتماعی و همچنین دست اندرکاران حوزه سلامت و تعلیم و تربیت در طراحی و اجرای سازوکارهای ارتقای سلامت فردی و جمعی مورد استفاده قرار گیرد. پژوهش حاضر با ارائه تحلیل دقیق و مستند از منابع دینی و فقهی، زمینه را برای مطالعات آتی در حوزه سبک زندگی، سلامت و تطبیق آموزه های دینی فراهم می کند و به توسعه مطالعات میان رشته ای در حوزه فقه، حقوق و علوم اجتماعی کمک می نماید.

کلیدواژه ها:

فقه امامیه ، خانواده ، سبک سالم ، ادیان مذاهب ، جامعه سالم