مطالعه تطبیقی و تحلیلی خیار تدلیس در فقه شیعه و حقوق مدنی ایران

خیار تدلیس یکی از مهم ترین خیارات فسخ قرارداد در فقه اسلامی و حقوق مدنی ایران است که به موجب آن، طرف فریب خورده در معامله می تواند قرارداد را فسخ کند. این خیار در راستای حمایت از اراده واقعی طرفین و حفظ عدالت قراردادی طراحی شده و نقش مهمی در تضمین صحت معاملات دارد. در فقه امامیه، تدلیس به معنای فریب عمدی از طریق اعمال یا گفتار است که موجب اغفال طرف مقابل می شود. ماده ۴۳۸ قانون مدنی ایران نیز با الهام از فقه اسلامی، خیار تدلیس را به رسمیت شناخته است اما در بیان مصادیق و شرایط تحقق آن با ابهاماتی مواجه است. این مقاله با رویکردی تطبیقی به بررسی مفهوم، مبانی، شرایط تحقق، آثار و تفاوت های خیار تدلیس فقه امامیه، مذاهب خمسه و حقوق مدنی ایران می پردازد. همچنین با تحلیل تطبیقی ماده ۴۳۸ قانون مدنی و مقایسه آن با مقررات حقوقی کشورهای دیگر از جمله فرانسه تلاش شده است تا نقاط قوت و ضعف این نهاد حقوقی شناسایی شود. نتایج پژوهش نشان می دهد که حقوق ایران در تعریف تدلیس از حقوق فرانسه تاثیر پذیرفته اما در ضمانت اجرا از فقه اسلامی تبعیت کرده است. در پایان، پیشنهاداتی برای اصلاح ماده قانونی، تدوین آیین نامه های اجرایی، آموزش قضات و کارشناسان حقوقی و افزایش آگاهی عمومی از حقوق قراردادی ارائه شده است. این مقاله با ارائه راهکارهای عملی، زمینه ارتقاء کارایی خیار تدلیس در نظام حقوقی ایران را فراهم آورده است.

کلیدواژه ها:

خیار تدلیس ، فسخ قرارداد ، فریب در معامله ، فقه امامیه ، حقوق مدنی ایران ، ماده ۴۳۸ قانون مدنی