پاسخ عملکرد و اجزای عملکرد توده های مختلف سیاه دانه به پیش تیمار بذر با اسید هیومیک و بیوزینک

سابقه و هدف: پیش تیمار بذر یک راهکار متداول برای افزایش درصد، سرعت و یکنواختی جوانه زنی و سبز شدن بذور تحت شرایط نامساعد محیطی می باشد که می تواند مقاومت در برابر تنش های محیطی در گیاهان را افزایش دهد. اخیرا، استفاده از انواع کودهای زیستی، آلی و عناصر کم مصرف جهت پیش تیمار کردن بذر برای بهبود کمی و کیفی محصولات زراعی رواج یافته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی واکنش عملکرد اجزای توده های مختلف سیاه دانه(Nigella sativa L.) به پیش تیمار بذر با اسید هیومیک و بیوزینک انجام پذیرفت. مواد و روش ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در مزرعه پژوهشی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان در سال زراعی ۱۴۰۱-۱۴۰۰ انجام شد که تیمارها شامل عدم پیش تیمار (شاهد)، پیش تیمار بذر با اسید هیومیک و بیوزینک و سه توده سیاه دانه (هندی، سوری و ایرانی) بود. یادداشت برداری مراحل فنولوژیکی بوته ها هفته ای ۲ بار و ورود به هر مرحله فنولوژیکی، بر اساس مشاهده رسیدن ۸۰ درصد بوته ها به آن مرحله در نظر گرفته شد. همچنین، پس از رسیدگی و نمو کامل بوته ها، صفات تعداد کپسول در بوته، تعداد دانه در کپسول، وزن دانه در کپسول، وزن کل خشک تک -بوته، وزن هزار دانه، تعداد و درصد کپسول پوک و سالم در بوته، تعداد فولیکول در هرکپسول، عملکرد دانه و شاخص برداشت مورد اندازه گیری قرار گرفت.یافته ها: نتایج نشان داد توده های مختلف سیاه دانه از نظر طی مراحل مختلف فنولوژیک متفاوت بودند؛ به طوریکه به مرور زمان توده هندی کمترین زمان لازم برای طی مراحل فنولوژیک را به خود اختصاص داد. بر اساس نتایج بیشترین تعداد کپسول پوک در توده سوری بدون پیش تیمار و کمترین مقدار این صفت برای توده هندی پیش تیمار شده بدست آمد و این در حالی بود که بالاترین تعداد کپسول سالم در توده هندی و ایرانی پیش تیمار شده مشاهده شد. همچنین بالاترین وزن کل دانه در هر بوته و وزن کل بوته نیز در توده هندی پیش تیمار شده با بیوزینک و اسید هیومیک رویت شد. ضمن اینکه پیش تیمار بذور با اسید هیومیک و بیوزیک سبب افزایش ۱۲/۲ و ۷۱/۱ درصدی وزن هزار دانه نسبت به عدم پیش تیمار شد. شایان ذکر است که بیشینه و کمینه عملکرد اقتصادی بدست آمده (به ترتیب ۵۳/۱۶۳ و ۴۳/۷۱ گرم در متر مربع) نیز در توده هندی پیش تیمار شده با بیوزینک و توده ایرانی بدون پیش تیمار دیده شد. بیشترین شاخص برداشت برآورد شده مربوط به توده هندی پیش تیمار شده با اسید هیومیک با میانگین ۷۷/۴۳ درصد و کمترین شاخص برداشت نیز با میانگین ۵۳/۸ درصد در توده ایرانی بدون پیش تیمار رویت شد.نتیجه گیری: در صورتی که هدف دستیابی به بالاترین عملکرد دانه باشد؛ توده هندی پیش تیمار شده با بیوزینک و اسید هیومیک می تواند گزینه مناسبی جهت حصول عملکردهای بالاتر باشد.

کلیدواژه ها:

اجزای عملکرد ، توده هندی ، عملکرد اقتصادی ، فنولوژی