تاثیر تغییرات اقلیمی بر خشکسالی و پیامدهای آن بر محصولات کشاورزی تحت سناریوی بدترین حالت در حوضه رودخانه زاینده رود

شرایط بسیار خشک و گرم منجر به خشکسالیهای شدید در مرکز ایران به ویژه در حوضه رودخانه زاینده رود می شود. این مطالعه بر مدلسازی مکانی زمانی تاثیرات تغییرات اقلیمی بر خشکسالی در دوره های گذشته، حال و آینده با استفاده از داده های بلندمدت شبکه ای تمرکز دارد. داده های مشاهداتی گذشته و حال از سازمان هواشناسی ایران استخراج شدند در حالی که داده های آینده از خروجی مدلهای اقلیمی تحت سناریوی بدترین حالت به دست آمدند. برای تحلیل آمار خشکسالی از شاخص استاندارد بارش تبخیر-تعرق (SPEI) استفاده شد تا سالهایی با بیشترین شدت خشکسالی از متوسط تا بسیار شدید شناسایی شوند و ریسک واقعی خشکسالی در منطقه به طور دقیق ارزیابی گردد. SPEI اثر همزمان بارش و دما را در نظر می گیرد به عنوان یکی از مناسبترین شاخصهای خشکسالی هواشناسی در ارزیابی تاثیر تغییرات اقلیمی شناخته می شود. شدت خشکسالی با بهره گیری از تحلیل چند معیاره و ماتریس ریسک ارزیابی شد و مناطقی که در معرض بالاترین خطر خشکسالی کشاورزی قرار دارند، نقشه برداری شدند. نتایج نشان داد که فراوانی خشکسالیهای شدید در دهه های اخیر نسبت به چند دهه گذشته افزایش یافته است. حدود ۷۵٪ از مساحت حوضه زاینده رود آسیب پذیری بیشتری در برابر خطرات خشکسالی نشان داده، در حالی که تنها ۲۵٪ ناحیه دارای سطح ریسک پایین تری بودند. شدت خشکسالی از یک زیرحوضه به زیرحوضه دیگر متفاوت بوده و پیش بینی ها نشان داد که زیرحوضه های مرکزی و شرقی زاینده رود در معرض بیشترین خطر قرار دارند همچنین نتایج نشان داد که محصولات کشاورزی عمده، منطقه به ویژه گندم و برنج در بدترین سناریوی خشکسالی بیشترین افت تولید را تجربه خواهند کرد، به گونه ای که خسارت تولید برنج به بیش از ۴۰٪ خواهد رسید. انتظار می رود در سناریوهای آینده فراوانی خشکسالیهای شدید تا بسیار شدید افزایش یابد بنابراین، تدوین و اجرای استراتژیهای کاهش ریسک و سازگاری با شرایط اقلیمی برای به حداقل رساندن خسارات خشکسالی کشاورزی و زیانهای اقتصادی ناشی از آن در حوضه زاینده رود به شدت توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

تاثیر تغییرات اقلیمی ، ارزیابی ریسک خشکسالی ، اصفهان ، چهارمحال و بختیاری ، رودخانه زاینده رود