مروری بر ابعاد روانشناختی و مداخلات درمانی در بیماران فیبرومیالژیا

مرور مطالعه حاضر با هدف مرور نظام مند پژوهشهای داخلی و خارجی انجام شده در زمینه ابعاد روانشناختی و مداخلات درمانی بیماران فیبرومیالژیا انجام شد. این پژوهش یک مطالعه مرور نظام مند است که در بازه زمانی ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ (۲۰۲۳-۲۰۲۵ میلادی) انجام شد. جستجو در پایگاههای علمی، ایرانداک، Scopus، PubMed، SID و Google Scholar با استفاده از کلیدواژه های «فیبرومیالژیا»، «تنظیم هیجان»، «اضطراب»، «افسردگی»، «خودکارآمدی ACT»، حمایت اجتماعی و معادلهای انگلیسی آنها صورت گرفت. پس از غربالگری ۲۵ پژوهش داخلی و ۱۰ پژوهش خارجی انتخاب و بررسی شد. مطالعات کیفی با روشهای پدیدارشناسی، تحلیل مضمون و نظریه زمینه ای و مطالعات کمی با آزمونهای رگرسیون، تحلیل واریانس و مدل یابی معادلات ساختاری بررسی شدند. پژوهشها نشان داد که افسردگی و اضطراب از مهمترین عوامل تشدید علائم فیبرومیالژیا هستند و اختلال در تنظیم هیجان و کیفیت خواب به شدت با درد و خستگی بیماران ارتباط دارد. حمایت اجتماعی و خودکارآمدی بالا به عنوان عوامل محافظتی شناسایی شدند که موجب کاهش علائم و ارتقای کیفیت زندگی بیماران میشوند. همچنین مداخلات روانشناختی نوین مانند درمان شناختی رفتاری (CBT)، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) و ذهن آگاهی اثر بخشی قابل توجهی در کاهش اضطراب، افسردگی، درد و بهبود کیفیت خواب بیماران داشتند. نتایج کیفی نیز تجربه زیسته بیماران را نشان داد که در کنار درد، جسمانی با برچسب زدن اجتماعی، احساس بی ارزشی و محدودیتهای روانی اجتماعی مواجه هستند. یافتههای مرور نظام مند حاضر نشان داد که فیبرومیالژیا ماهیتی چندبعدی دارد و درمان آن نیازمند رویکرد جامع زیستی روانی اجتماعی است. مداخلات روانشناختی و حمایت اجتماعی، در کنار درمانهای دارویی میتوانند در بهبود وضعیت روانی و جسمانی بیماران نقش کلیدی ایفا کنند. پیشنهاد میشود در برنامههای درمانی آینده، آموزش مهارتهای تنظیم هیجان، تقویت خودکارآمدی و ارتقای حمایت اجتماعی به عنوان اجزای اصلی مداخلات گنجانده شود.

کلیدواژه ها:

فیبرومیالژیا ، اضطراب ، افسردگی ، تنظیم هیجان ، خودکارآمدی ، حمایت اجتماعی ، مداخلات روانشناختی