مفهوم و مفهوم النص: مطالعه تطبیقی روش تفسیری قرآن به قرآن علامه طباطبایی و هرمنوتیک نصر حامد ابوزید

تفسیر قرآن به عنوان یکی از مهمترین علوم اسلامی همواره مورد توجه اندیشمندان و مفسران مختلف بوده است. این پژوهش به بررسی تطبیقی دو رویکرد متفاوت در تفسیر قرآن کریم می پردازد: روش تفسیر قرآن به قرآن که توسط علامه سید محمدحسین طباطبایی در تفسیر المیزان ارائه شده و رویکرد هرمنوتیکی نصر حامد ابوزید که در کتاب مفهوم «النص» تبیین گردیده است. علامه طباطبایی با تاکید بر وحدت سیاق و ارتباط معنایی آیات معتقد است که قرآن خود بهترین مفسر خویش است و فهم دقیق آن از طریق مراجعه به سایر آیات امکان پذیر است. در مقابل ابوزید با تاثیرپذیری از هرمنوتیک مدرن، قرآن را به مثابه متنی بشری در بستر تاریخی و فرهنگی خاص خود مینگرد و بر نقش، زبان فرهنگ و شرایط تاریخی در فهم آن تاکید دارد. این پژوهش ضمن تبیین مبانی نظری و اصول عملی هر دو روش، به بررسی نقاط اشتراک و افتراق آنها می پردازد. هدف این پژوهش، ارائه فهمی دقیقتر از دو رویکرد مهم در تفسیر قرآن و بررسی تاثیر آنها بر فهم متون دینی است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که در حالی که علامه طباطبایی بر ثبات معنای قرآن و تفسیر آن در چارچوب اصول و ضوابط مشخص تاکید دارد، ابوزید بر سیالیت معنا و نقش خواننده در فهم متن تاکید می ورزد. این تفاوت بنیادین ناشی از اختلاف نظر آنها در مورد ماهیت قرآن و نسبت آن با تاریخ و فرهنگ است. در نهایت، این پژوهش به ارزیابی انتقادی هر دو رویکرد و پیامدهای آنها در مطالعات قرآنی می پردازد.

کلیدواژه ها:

تفسیر قرآن به قرآن ، هرمنوتیک علامه طباطبایی ، نصر حامد ابوزید ، المیزان ، مفهوم النص