بررسی وضعیت نخست شهری در ایران با مدل جفرسون

پدیده نخست شهری به عنوان یکی از شاخصهای مهم در تحلیل ساختار فضایی و جمعیتی کشورها بیانگر تمرکز شدید جمعیت، سرمایه و امکانات در یک شهر، خاص عمدتا پایتخت است. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت نخست شهری در ایران با تمرکز بر شهر تهران از مدل جفرسون به عنوان ابزار اصلی تحلیل بهره گرفته است. در این چارچوب با استفاده از داده های رسمی سرشماری جمعیت از سال ۱۳۳۵ تا ۱۴۰۰، شاخصهای مربوط به نسبت جمعیت شهر نخست به شهر دوم و همچنین ضریب نخست شهری محاسبه گردیده است. نتایج نشان می دهد که تهران به طور پیوسته نقش نخست شهر را حفظ کرده و فاصله جمعیتی آن با سایر کلان شهرها، به ویژه مشهد، روندی ناپایدار و تمرکزگرا داشته است. گرچه این روند کاهشی می باشد، اما این وضعیت هنوز پیامدهایی چون نابرابری فضایی، مهاجرت های درون کشوری، فشار بر زیرساخت های شهری تهران و توسعه نیافتگی مناطق پیرامونی را به دنبال داشته است. یافته های پژوهش بر برنامه ریزی فعالانه و لزوم بازنگری در سیاست های آمایش سرزمین و تمرکز زدایی از پایتخت تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

نخست شهری ، مدل جفرسون ، تمرکز فضایی ، توسعه نابرابر ، آمایش سرزمین