نقد هنری نگاره های شاهنامه بایسنقری از منظر فرمالیستی کلایو بل

این مقاله به تحلیل فرمالیستی سه نگاره از شاهنامه بایسنقری، یکی از مهمترین نسخه های مصور شاهنامه که متعلق به مکتب هرات است، می پردازد. برای این منظور، نظریه کلایو بل و مفهوم 'فرم معنادار' به عنوان چارچوب نظری اصلی مقاله انتخاب شده است. بر اساس نظریه کلایو بل، ارزش هنری یک اثر در فرم های بصری آن نهفته است، به ویژه در ترکیب بندی، رنگ، خطوط، و الگوهایی که به طور همزمان احساس زیبایی را در مخاطب ایجاد می کنند. بل تاکید دارد که فرم های معنادار به عنوان واسطه ای بین اثر و مخاطب، تجربه ای عاطفی و زیبایی شناختی را برمی انگیزند، که به طور مستقل از مضمون یا محتوای داستانی اثر، قابلیت اثرگذاری دارند. در این تحقیق، نگاره های 'ضحاک ماردوش'، 'مرگ سیاوش' و 'کشته شدن ارجاسب' به عنوان نمونه هایی منتخب از شاهنامه بایسنقری انتخاب شده اند. این آثار به ویژه به دلیل استفاده از ترکیب بندی های هندسی پیچیده، تقارن های دقیق و رنگ های برجسته، تجربه ای بصری قوی و معنای عمیق از زیبایی شناسی به مخاطب می دهند. بررسی فرم های معنادار در این نگاره ها نشان می دهد که علاوه بر ارزش های هنری بصری، این آثار نیز از نظر نمادین و معنایی، پیام های عمیقی را از طریق فرم های خود منتقل می کنند. هدف این مقاله بررسی نحوه تاثیرگذاری فرم های بصری بر درک زیبایی شناختی آثار و نحوه استفاده از فرم های معنادار برای ایجاد تجربه ای عاطفی در مخاطب است. این تحلیل ها علاوه بر بررسی ویژگی های بصری، به دنبال نشان دادن آن هستند که چگونه این آثار نه تنها در سطح ظاهری بلکه در لایه های عمیق تر خود، یک تجربه زیبایی شناختی جهانی و جهانی شمول را به تصویر می کشند. در نهایت، مقاله به بررسی نقش کلایو بل و تحلیل فرمالیستی در درک بهتر هنر نگارگری ایرانی و به ویژه شاهنامه بایسنقری پرداخته و به مطالعه بیشتر در زمینه تحلیل های بصری هنرهای اسلامی اشاره دارد.

کلیدواژه ها:

شاهنامه بایسنقری ، نگارگری ایرانی ، تحلیل فرمالیستی ، کلایو بل ، زیبایی شناسی بصری