تجزیه برهمکنش ژنوتیپ – محیط در ژنوتیپ‎های نخود با استفاده از شاخص‎های مبتنی بر مدل AMMI و BLUP

در این پژوهش ۱۷ ژنوتیپ نخود به همراه شاهد آزاد به مدت دو سال زراعی (۹۵-۱۳۹۳) در مناطق خرم‎آباد، ایلام، گچساران و گنبد در قالب طرح بلوک‎های کامل تصادفی در سه تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. تجزیه مقادیر منفرد (SVD) که اساس تجزیه روش اثرات اصلی جمع پذیر و اثرات متقابل ضرب‎پذیر (AMMI) است، بر روی ماتریس حاصله انجام شد. نتایج نسبت درست‎نمایی (LRT) نشان داد که اثر ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ در محیط بر عملکرد دانه معنی دار بود. بنابراین، تجزیه بهترین پیش‎بینی خطی نااریب (BLUPs) برای این داده‎ها مناسب تشخیص داده شد. بر اساس شاخص ارزش پایداری امی (ASV)، ژنوتیپ‎های ۱۶، ۱۳، ۴ و ۱۱ دارای عملکرد پایدارتر بودند. شاخص انتخاب همزمان (SSIASV) بر اساس ASV، ژنوتیپ‎های ۶، ۱۶، ۵، ۲و ۱۱ را از نظر عملکرد دانه و پایداری عملکرد، به عنوان ژنوتیپ‎های برتر شناسایی کرد. نمودار بای‎پلات AMMI۲ بر مبنای دو مولفه اصلی اول، ژنوتیپ‎های ۱۸، ۱۲، ۶ و ۱۵ را بعنوان ژنوتیپ‎های دارای پایداری عملکرد شناسایی کرد. نتایج نمودار موزائیکی نشان داد که سهم ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ در محیط به ترتیب ۱۵/۴۵ درصد و ۸۴/۵۵ درصد از تنوع کل بود. بر اساس شاخص WAASBY مبتنی بر تجزیه BLUP، ژنوتیپ‎های ۵، ۱۲، ۱۴ و ۱۵ پر محصول با عملکرد پایدار شناخته شدند. در مجموع، با توجه به استفاده از مدل مختلط، استفاده از تمام مولفه‎های اصلی، تلفیق مدل‎های AMMI و BLUP، استفاده از عملکرد و رتبه پایداری به طور همزمان در محاسبه شاخص WAASBY، به نظر می‎رسد که این شاخص برتر از سایر شاخص‎ها باشد.

کلیدواژه ها:

تجزیه مقادیر منفرد ، گزینش همزمان ، میانگین وزنی نمرات مطلق ، نمودار گرمایی ، نمودار موزائیکی