ارزیابی خطر سلامت انسان هیدروکربن های آروماتیک چند حلقه ای متصل به ذرات معلق PM۱۰ و PM۲.۵ هوای شهر بهبهان

مقدمه: آلودگی هوا یکی از مهم ترین تهدیدات زیست محیطی و سلامت عمومی در جهان معاصر است که سالانه منجر به میلیون ها مورد بیماری و مرگ زودرس می شود. ذرات معلق (PM۱۰ و PM۲.۵)، به دلیل اندازه کوچک، سطح تماس بالا و توانایی جذب آلاینده های شیمیایی مانند هیدروکربن های آروماتیک چندحلقه ای (PAHs)، نقش ویژه ای در بروز بیماری های تنفسی، قلبی-عروقی و سرطان دارند. PAHs، که عمدتا حاصل احتراق ناقص سوخت های فسیلی و زیست توده هستند، به دلیل خواص سرطان زایی، جهش زایی و سمیت بالا اهمیت ویژه ای در مطالعات آلودگی هوا دارند. با توجه به موقعیت خاص اقلیمی شهر بهبهان در جنوب غربی ایران و وجود منابع متعددی از آلاینده های هوا، این مطالعه با هدف شناسایی، تعیین غلت و ارزیابی ریسک سلامت ترکیبات PAHs متصل به ذرات معلق PM۱۰ و PM۲.۵ در این منطقه انجام شد. روشکار: مطالعه حاضر به صورت توصیفی-تحلیلی و مقطعی در شهر بهبهان انجام شد. نمونه برداری از دو ایستگاه تعیین شده طی دوره ای بین ژوئن تا ژوئیه ۲۰۱۹ صورت گرفت. برای جمع آوری نمونه های PM۱۰ و PM۲.۵ از دستگاه پمپ حجم بالای مجهز به فیلترهای PTFE استفاده شد. استخراج ترکیبات PAHs با استفاده از روش تحریک اولتراسونیک و حلال دی کلرومتان-متانول انجام گردید. شناسایی و تعیین مقدار PAHs با دستگاه گازکروماتوگرافی متصل به طیف سنج جرمی (GC-MS) بر پایه روش پایش یون انتخابی (SIM) انجام شد. برای ارزیابی خطر سلامت، مقادیر غلظت ترکیبات بر اساس فاکتور هم ارزی سمی (TEF) به معادل بنزو[a]پیرن (BaPeq) تبدیل و سپس میانگین دوز روزانه (ADD) و ریسک ابتلا به سرطان در طول عمر (ILCR) محاسبه شد. نتایج: تحلیل نتایج نشان داد که غلظت کل PAHs متصل به PM۱۰ و PM۲.۵ در بهبهان نسبتا بالا بود، که این موضوع بیانگر آلودگی شدید ناشی از منابع احتراقی نظیر صنایع نفتی، حمل ونقل و سوزاندن بقایای کشاورزی است. بالاترین سهم از PAHs اندازه گیری شده مربوط به ترکیبات با حلقه های بالاتر (چهار حلقه و بیشتر) بود که عمدتا بر روی ذرات معلق جذب شده بودند. میانگین مقادیر BaPeq برای PM۱۰ و PM۲.۵ نشان دهنده پتانسیل بالای سرطان زایی ترکیبات موجود بود. محاسبات ریسک سلامت حاکی از آن بود که شاخص ILCR برای هر دو گروه سنی کودکان و بزرگسالان بالاتر از حد مجاز تعیین شده توسط USEPA (۱۰^-۶) بود که به معنای نگرانی قابل توجه در خصوص ریسک ابتلا به سرطان در اثر مواجهه مزمن با این ترکیبات است. نتیجه گیری: یافته های این تحقیق نشان می دهد که شهر بهبهان با سطح بالایی از آلودگی PAHs متصل به ذرات معلق روبه رو است که می تواند سلامت عمومی ساکنان را تهدید کند. منابع اصلی آلاینده ها عمدتا فعالیت های صنعتی، احتراق سوخت ها و گردوغبار فرامرزی شناسایی شد. با توجه به برآورد بالای ریسک سرطان، اتخاذ اقدامات مدیریتی از قبیل کنترل انتشار آلاینده ها، توسعه تکنولوژی های پاک، ارتقای استانداردهای کیفیت هوا و پایش مداوم وضعیت آلودگی، به شدت توصیه می شود. این مطالعه می تواند مبنایی برای سیاست گذاری های بهداشتی و زیست محیطی آینده در بهبهان و مناطق مشابه فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

آلودگی هوا ، ذرات معلق PM۱۰ و PM۲.۵ ، هیدروکربن های آروماتیک چندحلقه ای (PAHs) ، ارزیابی ریسک سلامت ، شهر بهبهان ، سرطان زایی