شناسایی مولفهها و عوامل شکل گیری خودپنداره منفی در کودکان: مطالعه کیفی در بستر مدرسه

هدف پژوهش حاضر شناسایی مولفهها و عوامل شکل گیری خود پنداره منفی در کودکان دبستانی در بستر مدرسه با استفاده از رویکرد کیفی بود. این مطالعه به شیوه کیفی و با استفاده از رویکرد پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ کودک ۹ تا ۱۲ ساله از مدارس شهر تهران بودند که به صورت هدفمند انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمه ساختاریافته گردآوری شد و تحلیل آنها با استفاده از روش تحلیل مضمون و با کمک نرم افزار NVivo انجام گرفت. مصاحبهها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت و فرایند تحلیل با بازبینی همتایان و بررسی مشارکت کنندگان تایید شد. تحلیل دادهها منجر به استخراج سه مقوله اصلی شامل تجارب بین فردی منفی، عوامل درونی و شناختی و فضای مدرسه و ساختارهای محیطی شد. هر مقوله دارای چند زیر مقوله بود؛ از جمله طرد شدن توسط همسالان، سرزنش معلم، گفت وگوی درونی منفی، احساس بی کفایتی تحصیلی، رقابت ناسالم در کلاس و ساختارهای تنبیهی. این عوامل در تعامل با یکدیگر نقش مهمی در شکل گیری خودپنداره منفی در کودکان ایفا میکنند. نقل قولهای مشارکت کنندگان نشان دهنده تجربههای مکرر از طرد، بی توجهی و تحقیر در محیط مدرسه و خانه بود. یافتهها حاکی از آن است که خودپنداره منفی در کودکان محصولی از ترکیب عوامل اجتماعی، هیجانی و ساختاری است و نیازمند مداخلات چند بعدی در سطح مدرسه و خانواده میباشد. تقویت ارتباطات حمایتی، کاهش فشارهای رقابتی و توجه به نیازهای عاطفی دانش آموزان میتواند در ارتقاء خودپنداره موثر واقع شود.

کلیدواژه ها:

خودپنداره ، منفی ، کودکان ، دبستانی ، تحلیل مضمون ، روابط بین فردی ، فضای مدرسه