تحلیل نوآوریهای قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ ایران در حوزه پیشگیری از وقوع جرم؛ فرصتها تهدیدها و چالشها

مطالعه قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ به عنوان یکی از مهمترین تحولات حقوق کیفری، ایران سیاستهای نوینی را در حوزه پیشگیری از وقوع جرم ارائه داده است. این مقاله با هدف تحلیل نوآوریهای این قانون در زمینه پیشگیری از جرم و ارزیابی فرصتها تهدیدها و چالشهای پیش رو نگارش یافته است. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر اسنادی و منابع کتابخانه ای انجام شده و با اتکا به بررسی محتوای قانون جدید و مقایسه با قوانین پیشین و تجارب حقوقی سایر کشورها، تصویری جامع از دستاوردها و کاستیهای سیاست کیفری نوین ایران ارائه می نماید. یافته های پژوهش نشان می دهد که قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ با ایجاد و توسعه نهادهایی همچون مجازاتهای جایگزین حبس، تعویق صدور حکم، تعلیق اجرای مجازات و نظام نیمه آزادی بستر مناسبی برای حرکت از سیاست سرکوبگرانه صرف به سمت عدالت ترمیمی و پیشگیرانه فراهم آورده است. این نوآوریها امکان تقویت بازدارندگی کاهش جمعیت کیفری زندانها، ارتقای باز اجتماعی شدن محکومان و تحقق مفهوم واقعی پیشگیری از جرم را تا حد بسیاری افزایش داده است. همچنین بهره گیری از نهادهای نوین مانند مددکاران، اجتماعی شوراهای حل اختلاف و میانجیگری در فرآیندهای قضایی، بر اهمیت حل و فصل اختلافات به روشی غیر قهرآمیز و مشارکتی تاکید دارد. با این حال بررسی ها حکایت از آن دارد که تحقق اهداف قانون جدید با چالشهایی همراه است؛ چالشهایی همچون ابهام در برخی مواد، قانونی نبود وحدت رویه قضایی، کمبود آموزش برای قضات و ضابطین، ضعف زیرساخت های فرهنگی و اجتماعی و نگرانی نسبت به تضعیف اثر بازدارندگی کیفری. تجربه نظام های حقوقی پیشرفته نیز نشان می دهد که موفقیت این سیاست ها مستلزم تقویت بسترهای حمایتی، ارتقای توانمندی نهادهای اجرایی و نظارتی و افزایش مشارکت جامعه است.

کلیدواژه ها:

قانون مجازات اسلامی ، پیشگیری از جرم ، مجازاتهای جایگزین ، عدالت ، ترمیمی ، چالشهای اجرایی