تاملی بر جرم انگاری آلودگی هوا در معاهدات بین المللی و قوانین موضوعه ایران

از آنجا که بررسی جرائم علیه محیط زیست از جمله آلودگی هوا به لحاظ ارتباط با محیط زندگی سالم انسانها حائز اهمیت است، قواعد بین المللی و مقررات داخلی مسائل مختلفی را در بیان جرم انگاری آلودگی هوا در قالب مسئولیت مدنی و کیفری مورد بحث قرار داده اند. حفاظت از محیط زیست و به تبع آن پیشگیری از آلودگی هوا در نظامهای حقوقی بینالملل و مقررات حاکمیتی کشورها موردتوجه قرار گرفته است. به طوری که به صورت متفق القول یکی از ارزشهای حقوقی پایبندی به اصول حفظ محیط زیست و بازدارندگی از آلودگی هوا دانسته شده و در این راستا فاعل فعل آلوده کننده حقوقی یا (حقیقی) ناقض حقوق زیست محیطی شهروندی است. به طوری که رفتارهای ناقض حقوق زیست محیطی شهروندی در زمره جرایم ارتکابی قابل پیگرد در محافل قضایی بینالمللی و داخلی قرار گرفته است. هدف پژوهش حاضر ارزیابی جرم آلودگی هوا از منظر معاهدات بین المللی و آخرین تغییرات قوانین داخلی میباشد نوع تحقیق توصیفی – تحلیلی و روش آن کتابخانه ای است که با مطالعه اسناد و منابع مرتبط انجام شده است. یافتههای پژوهش نشان داد که جرم آلودگی هوا در مراجع قضایی بینالمللی و داخلی در حوزه های مختلف کیفری و مسئولیت مدنی قابل پیگیری است و بر اساس این مقررات، افراد سازمانها و کشورهای آسیب دیده ناشی از عمل غیر مبنی بر تخلف منجر به آلودگی هوا از طریق ارجاع دادخواست به نهادهای قضایی و داوری بینالمللی بر اساس مقررات داخلی و قواعد و معاهدات منعکس شده در کنوانسیونها و نهادهای بین المللی میتوانند خسارات ناشی از فعل مجرمانه و تخلف از مقررات توسط غیر را درخواست نمایند. با تبیین این رویکرد نتیجه پژوهش مبیین آن است که نهادهای بین المللی کنوانسیون و دیوان بینالمللی دادگستری و سایر مراجع قضایی و داوری بینالمللی در موضوع حفظ محیط زیست توانسته اند نقش مهمی به ویژه از طریق صدور آراء و رویه های قضایی بین المللی در جلوگیری از هوای آلوده و حفظ هوای پاک برای همه جوامع ایفا کنند همچنین قوانین داخلی از جمله؛ اصل ۵۰ قانون اساسی و قانون هوای پاک ۱۳۹۶ همراه با دیگر مقررات از طریق جرم انگاری و تعیین جبران خسارت ناشی از آلودگی هوا تا حدودی توانسته اند عاملی بازدارنده در جرم آلودگی هوا باشند.

کلیدواژه ها:

جرم انگاری آلودگی هوا ، معاهدات بین المللی ، قوانین موضوعه ایران