بررسی رابطه ی بازشناسی هیجان چهره ای و علائم زیر بالینی اتیسم در نوجوانان: ارائه ی مدل با آزمون نقش تعدیل کنندگی کارکردهای اجرایی (انعطاف پذیری شناختی، بازداری، حافظه کاری)

مقدمه: سطح بالای صفات اتیستیک در نوجوانان، پیامدهای منفی آموزشی و اجتماعی را به همراه دارد؛ بنابراین شناسایی عوامل موثر بر آن ضروری است. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه ی بازشناسی هیجان چهره ای و علائم زیربالینی اتیسم با نقش تعدیل کنندگی کارکردهای اجرایی (انعطاف پذیری شناختی، بازداری، حافظه کاری) انجام شد. روش کار: این پژوهش از نوع توصیفی- همبستگی بود و به روش مدل یابی معادلات ساختاری صورت گرفت. جامعه ی آماری پژوهش شامل تمامی دانش آموزان پایه دوازدهم مدارس دولتی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود. از میان آن ها به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چند مرحله ای، تعداد ۲۸۰ نفر (۱۵۱ دختر و ۱۲۹ پسر) انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس اتیسم بهر، آزمون ۶۰ چهره اکمن و نسخه ی رایانه ای آزمون های دسته بندی کارت های ویسکانسین، استروپ و حافظه کاری دانیمن و کارپنتر بود. داده ها با استفاده از روش پیشرفته آماری مدل یابی معادلات ساختاری، در نرم افزار Smart PLS ۳ تحلیل شد. یافته ها: نتایج نشان داد که بازشناسی هیجان چهره ای بر علائم زیربالینی اتیسم تاثیر معناداری دارد (t=۲.۲۱۱, β=−۰.۳۲۴). از کارکردهای اجرایی، فقط انعطاف پذیری شناختی بر علائم زیربالینی اتیسم تاثیر معناداری داشت (t=۲.۹۵۸, β=۰.۳۶۷). همچنین، نتایج در مورد نقش تعدیل کنندگی کارکردهای اجرایی حاکی از آن بود که انعطاف پذیری شناختی (t=۲.۱۷۴, β=۰.۳۱۷) و بازداری (t=۱.۹۷۵, β=۰.۲۱۲) در رابطه ی بین بازشناسی هیجان چهره ای با علائم زیربالینی اتیسم اثر تعدیل کننده داشتند. نتیجه گیری: نتایج نشان داد مولفه هایی از کارکردهای اجرایی (انعطاف پذیری شناختی و بازداری) نقش تعدیل گر نسبی در رابطه ی بین بازشناسی هیجان چهره ای و علائم زیربالینی اتیسم دارند. بر این اساس، به روان درمانگران توصیه می شود نقش کارکردهای  شناختی را در مداخلات آموزشی و درمانی نوجوانان با علائم زیربالینی اتیسم مدنظر قرار دهند.

کلیدواژه ها:

Cognitive flexibility ، Facial emotion recognition ، Inhibition ، Subclinical autism spectrum symptoms ، Working memory ، انعطاف پذیری شناختی ، بازداری ، بازشناسی هیجان چهره ای ، حافظه کاری ، علائم زیربالینی اتیسم