فلسفه ی تفاوت های حقوقی زن و مرد در اسلام: تحلیلی بر مبانی، دیدگاه ها و چالش ها

مسئله ی حقوق زن و نسبت آن با حقوق مرد در اسلام، یکی از پیچیده ترین و بحث برانگیزترین حوزه های مطالعات اسلامی در دوران معاصر است. این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش کتابخانه ای، به کاوش در مبانی فلسفی و کلامی تفاوت های حقوقی میان زن و مرد در نظام حقوقی اسلام می پردازد. پژوهش حاضر ضمن بررسی آیات قرآن، روایات و تفاسیر سنتی، استدلال های اصلی مدافعان دیدگاه «تفاوت مبتنی بر حکمت» را تبیین می کند. این دیدگاه، تفاوت های حقوقی را نه تبعیض، بلکه برآمده از تفاوت های فطری و تکوینی در خلقت زن و مرد و در راستای تحقق «عدالت» و حفظ کیان خانواده و جامعه تفسیر می کند. در مقابل، مقاله به تحلیل دیدگاه های نواندیشان دینی و فمینیست های اسلامی می پردازد که با ارائه ی خوانش های هرمنوتیکی جدید، بسیاری از این تفاوت ها را محصول شرایط تاریخی-اجتماعی عصر نزول و تفاسیر مردسالارانه از متون دینی دانسته و بر جوهر «برابری خواه» و «عدالت محور» اسلام تاکید می کنند. یافته های پژوهش نشان می دهد که مناقشه اصلی، نه بر سر اصل عدالت، بلکه بر سر تعریف «عدالت» (تساوی یا تناسب) و روش شناسی تفسیر متون مقدس در دنیای مدرن است. این مقاله نتیجه می گیرد که گفتمان حقوق زن در اسلام، یک عرصه ی پویا و محل تلاقی سنت، مدرنیته و چالش های حقوق بشری است و آینده ی آن به چگونگی پاسخ گویی نظام فقهی و کلامی اسلام به این چالش ها بستگی خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

حقوق زن در اسلام ، فلسفه حقوق ، تفاوت و تبعیض ، عدالت و تساوی ، فقه اسلامی ، هرمنوتیک دینی ، فمینیسم اسلامی