بررسی تطبیقی حقوق دفاعی متهم در نظام های حقوقی ایران و مصر

متهم، شخصی است که هنوز اتهامش در مراجع کیفری به اثبات نرسیده است و رای علیه وی به قطعیت نرسیده است. به صرف ادعای شاکی علیه متهم که به وی متشاکی عنه نیز اطلاق می شود؛ نمی توان به مجرمیت وی رای داد و از این رو، متهم از حقوق دفاعی از مراحل اولیه طرح دعوی علیه خود تا زمان قطعیت رای برخوردار است. حقوق دفاعی متهم انواع مختلفی از جمله تفهیم اتهام و دلایل جرم، برخورداری از مترجم، آگاهی از حقوق قانونی، استناد به ادله مشروع و تحصیل دلیل مشروع، اعتراض به آرای صادره، علنی بودن رسیدگی و رسیدگی به جرم در دادگاه صالح را دربرمی گیرد. البته فهرست دقیقی از حقوق دفاعی متهم را نمی توان برشمرد و این امر موجب شده است که رویکردهای مختلف قضایی در حوزه شناسایی این دسته از حقوق شکل بگیرد. مبنای اصلی حقوق دفاعی متهم در تمامی نظام های حقوقی از جمله ایران و مصر، اصل دادرسی عادلانه است. در این راستا، به منظور برقراری تساوی حقوق طرفین دعوی لازم است که متهم نیز از حقوق دفاعی برخوردار باشد. حق برخورداری از وکیل، حق سکوت در برابر ادعا، حق ارائه لوایح دفاعی و ... از زمره حقوق دفاعی متهم محسوب می شود. موضوع مورد مطالعه در تحقیق حاضر، بررسی تطبیقی حقوق دفاعی متهم در دو نظام حقوقی ایران و مصر می باشد. هر دوی این نظام های حقوقی از زمره نظام های حقوقی اسلامی تلقی می شوند و از این رو، قرابت های زیادی در عین وجود تفاوت با یکدیگر دارند. در هر صورت، نظام جمهوری اسلامی ایران با تاسی از اولویت منابع فقهی، رویکردی اسلامی نسبت به حقوق دفاعی متهم دارد ضمن این که قانون گذار بنا به ملاحظاتی برخی حقوق دفاعی متهم را محدود نموده است از جمله می توان به تبصره ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ اشاره داشت که صراحتا متهمان را ملزم نموده است تا وکلای خود را از میان وکلای معتمد انتخاب نمایند. با این حال، نظام دادرسی مصر مواجه با محدودیت های فراوانی در ارتباط با حقوق دفاعی متهم است از جمله این که مدت بازداشت موقت متهم، ۶ ماه تعیین شده است و این مدت قابل تمدید است. از سوی

کلیدواژه ها:

حقوق دفاعی متهم ، نظام حقوقی ، ایران ، مصر ، دادرسی عادلانه