بررسی ظرفیتهای صادراتی زباله های صنعتی با تاکید بر سرباره فولاد: رویکردی استراتژیک در بستر تجارت جهانی

پژوهش حاضر با هدف بررسی ظرفیتهای صادراتی زباله های صنعتی با تاکید بر سرباره فولاد، در بستر تجارت جهانی و با رویکردی تحلیلی اکتشافی صورت گرفته است. افزایش روزافزون تولید فولاد در کشور و انباشت سرباره های صنعتی به عنوان یکی از چالشهای زیست محیطی و اقتصادی صنایع، فولاد ضرورت بازنگری در کارکردهای این پسماند را اجتناب ناپذیر ساخته است. در این پژوهش با تلفیق نظریه های تجارت بین الملل، اقتصاد چرخشی و مدلهای زنجیره ارزش جهانی (GVC) ساختاری تحلیلی برای شناسایی فرصتهای صادراتی و عوامل محدودکننده توسعه بازار سرباره فولاد طراحی شده است. داده ها از طریق تحلیل منابع کتابخانه ای، آمار گمرکی پایگاههای علمی بین المللی مانند Scopus و Web of Science گردآوری شده و با استفاده از ابزارهای PESTEL، SWOT و Gravity Model تحلیل شده اند. یافته ها نشان میدهد که ایران با تولید سالانه بیش از ۵ میلیون تن سرباره، فولاد از مزیت نسبی در این حوزه برخوردار است اما به دلیل فقدان سیاست صادراتی مدون، زیرساختهای فرآوری ناکافی و ضعف در انطباق با استانداردهای بین المللی، نتوانسته است این مزیت را بالفعل سازد. مقایسه تطبیقی با کشورهای چین، هند، ژاپن و اتحادیه اروپا، نشان میدهد که ارتقاء جایگاه صادراتی در این حوزه مستلزم سرمایه گذاری در فناوری بازیافت، اصلاح نظام طبقه بندی گمرکی و فعال سازی دیپلماسی تجاری منطقه ای است. بر این اساس نقشه راهی سه مرحله ای شامل تثبیت زیرساخت، توسعه بازارهای نزدیک و ورود به بازارهای ممتاز جهانی پیشنهاد شده است. نتیجه گیری نهایی پژوهش تاکید دارد که سرباره فولاد میتواند از یک پسماند صنعتی به یک کالای ژئو اقتصادی راهبردی تبدیل شود، مشروط به آنکه سیاست گذاری در سطح ملی هماهنگ، هدفمند و فناورانه باشد.

کلیدواژه ها:

سرباره فولاد ، صادرات زباله ، صنعتی ، اقتصاد چرخشی ، زنجیره ارزش جهانی ، تجارت بین الملل