تعیین کننده های پذیرش حفاظت خاک در اراضی دیم شهرستان سقز (کاربرد مدل لاجیت ترتیبی تعمیم یافته)

مقدمه اهداف: حفاظت خاک پیش نیاز تحقق توسعه پایدار و افزایش کمی و کیفی غذا در کشورها است. فرسایش خاک یکی از مهم ترین مشکلات اکولوژیکی و اقتصادی جوامع کشاورزی و روستایی به شمار می رود که به میزان قابل توجهی توجهی سبب کاهش عملکرد تولید محصولات زراعی، ایجاد رسوبات در آبراهه­ها و کاهش عملکرد در سیستم آبی، عدم توانایی خاک در ذخیره سازی چرخه کربن، مواد مغذی و آب شده است و یکی از بزرگترین تهدیدات در مسیر پایداری کشاورزی است. به علت خشکی و کمبود آب در ایران نمی­توان احتیاجات غذایی جمعیت در حال افزایش را از کشت آبی تامین کرد، به همین دلیل کشت دیم در ایران از اهمیت بالای برخوردار است.در راستای جلوگیری از فرسایش و حفظ خاک، هدف این مطالعه بررسی تعیین­کننده­های پذیرش حفاطت خاک در میان کشاورزان دیم کار شهرستان سقز است که می تواند در تدوین راهبردها، سیاست ها و برنامه های مناسب برای توسعه، ترویج و اجرای تکنولوژی های حفاظت خاک در اراضی دیم موثر باشد. مواد و روش­ها: جامعه آماری این تحقیق کشاورزان دیم­کارشهرستان سقز، شامل حدود ۷۰۹۹ نفر کشاورز فعال در این شهرستان می شود. برای دستیابی به نمونه ای نماینده، از فرمول کوکران بهره گرفتیم، که حجم نمونه ای برابر با ۳۶۵ کشاورز را پیشنهاد داد. داده ها از طریق پرسشنامه ای ساختارمند جمع آوری شدند، که با روش نمونه گیری تصادفی طبقه بندی متناسب در چهار بخش اداری شهرستان—مرکزی، زیویه، سرشیو و امام—توزیع گردید. این ابزار، الگوهای پذیرش هفت فناوری حفاظت خاک را بررسی کرد—از جمله تناوب زراعی، پخش کود دامی، شخم عمود بر شیب، باقی گذاردن کاه و کلش، آیش، احداث خشکه چینی سنگی و استفاده از کودهای شیمیایی—همراه با عوامل اجتماعی-اقتصادی گوناگون. متغیر وابسته به عنوان یک مقیاس ترتیبی تعریف شد، که تعداد فناوری های پذیرفته شده (از ۰ تا ۷) را نشان می دهد و در چهار گروه طبقه بندی گردید: عدم پذیرش (۰)، پذیرش کم (۱-۲)، پذیرش متوسط (۳-۴) و پذیرش بالا (۵≤). در ابتدا، مدل رگرسیون لاجیت ترتیبی برای شناسایی عوامل موثر بر پذیرش به کار گرفته شد. با این حال، پس از شناسایی نقض فرض رگرسیون های موازی از طریق آزمون برنت (χ² = ۱۰۰/۳۵، p < ۰/۰۱)، به مدل لاجیت ترتیبی تعمیم یافته روی آوردیم، که امکان در نظر گرفتن پارامترهای آستانه متفاوت در سطوح مختلف پذیرش را فراهم می آورد. تمامی برآوردها و تحلیل ها با استفاده از نرم افزار Stata نسخه ۱۴ و روش حداکثر راستنمایی انجام پذیرفتند. یافته­ها: نتایج حاصل از مدل نشان داد که در سطح صفر؛ متغیر سابقه کشاورز با علامت منفی و متغیر درک تاثیرات حفاظت خاک با علامت مثبت، در سطح یک؛ متغیرهای سطح تحصیلات، شرکت در کلاس های آموزش حفاظت خاک، عضویت در نهادهای روستایی، مساحت، اشتغال غیر کشاورزی و تعداد قطعات با علامت مثبت و متغیر نیروی کار با علامت منفی و در سطح دو نیز متغیرهای سطح تحصیلات، شرکت در کلاس های آموزش حفاطت خاک و دریافت کمک های خشکه چینی با علامت مثبت و متغیرهای سابقه کشاورز و اشتغال غیر کشاورزی با علامت منفی معنی دار شدند. نتیجه­گیری: براساس نتایج به­دست آمده،دولت و مسئولین منطقه می توانند با اتخاذ سیاست های مانند برگزاری کلاس های آموزشی، اعطای تسهیلات به کشاورزان و ایجاد شغل های غیر کشاورزی برای کشاورزان در جهت حفاظت خاک گام مهمی بردارند.

کلیدواژه ها:

پذیرش ، حفاظت خاک ، شهرستان سقز ، فرسایش خاک ، مدل لاجیت تعمیم یافته طبقه بندی JEL: Q۵۶ ، Q۲۴ ، Q۵ ، Q۲