«تیپ شخصیتی ناری» با تاکید بر مفهوم «نار» در قرآن کریم

هدف: این پژوهش با هدف بررسی و مفهوم شناسی «شخصیت ناسالم» در قرآن کریم با تاکید بر مفهوم «نار» انجام شده است. اهمیت موضوع در پیوند میان روانشناسی شخصیت و آموزه های قرآنی نهفته است، به ویژه در تبیین صفات منفی که انسان را به سوی ناسالمی سوق می دهند. روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش «تحلیل مضمون» صورت گرفت. مراحل شش گانه کلارک و براون به کار گرفته شد و تمامی آیات قرآنی مشتمل بر واژه «نار» مورد بررسی، کدگذاری و دسته بندی مضمون ها قرار گرفت. یافته ها: از میان ۱۳۹ آیه حاوی واژه «نار»، ۹۸ آیه واجد شرایط پژوهش شناسایی شد. تحلیل مضمون این آیات به ۳۹ خرده مضمون، ۴ مضمون محوری، ۲ مضمون اصلی و یک مضمون فراگیر منتهی گردید. مضمون فراگیر «فراموشی خود واقعی» شناخته شد که در دو بعد «فراموشی مبدا» (عدم تفکر و عدم تذکر) و «فراموشی معاد» (عدم تعقل و عدم تدبر) نمود یافته است. این ابعاد در رفتارها و صفات گناه آلود انسان بازتاب می یابد. نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد که «شخصیت ناری» در قرآن همان شخصیت ناسالم است که از فراموشی مبدا و معاد ناشی می شود. این تحلیل با آموزه های روایی و دیدگاه اندیشمندان اسلامی همسو است. وجه اشتراک قرآن و روانشناسی معاصر نیز در این است که هر دو، رفتار را برآیند شخصیت می دانند. بر این اساس، سلامت شخصیت در نگاه قرآنی در گرو ارتباط با منبع وحی و پرهیز از صفات ناری است

کلیدواژه ها:

روانشناسی قرآن بنیان ، شخصیت قرآن بنیان ، اختلال شخصیت ، روانشناسی اسلامی ، روش قرآن پژوهی