بررسی اثر تغییر اقلیم بر پراکنش گونه سنبل الطیب (Valeriana sisymbriifolia) در استان اصفهان با استفاده از مدل های GLM و GAM

مدل سازی پراکنش گونه ای ابزاری موثر برای شناسایی رویشگاه های بالقوه گیاهی و بررسی عوامل موثر بر پراکنش آن هاست. در این مطالعه، پراکنش گونه سنبل الطیب (Valeriana sisymbriifolia) در استان اصفهان با هدف پیش بینی تغییرات پراکنش در دوره های زمانی حال حاضر، ۲۰۴۰ و ۲۰۸۰ تحت تاثیر تغییرات اقلیمی بررسی شد. داده های حضور گونه شامل ۵۰ سایت حضور به عنوان داده آموزشی و ۵۰ سایت حضور به عنوان داده ارزیابی و همچنین ۵۰ سایت عدم حضور بود که به صورت تصادفی طبقه بندی شده و از نقشه پراکنش گونه مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان و بازدید میدانی استخراج شدند. فاصله میان نقاط با توجه به وضوح محیطی داده ها (۱ کیلومتر مربع) تنظیم شد تا از همبستگی مکانی جلوگیری شود. داده های محیطی شامل ۳ متغیر فیزیوگرافی (شیب، جهت شیب و ارتفاع) و ۱۹ متغیر اقلیمی شامل دما و بارش از پایگاه CHELSA دریافت گردید. برای مدل سازی از دو روش GLM و GAM استفاده و عملکرد مدل ها با معیارهای آماریAUC، KAPPA و TSS ارزیابی شد که مدل GLM با AUC برابر ۰/۹۷۶ بهترین دقت را داشت. نتایج نشان دادند که متغیر شیب بیشترین تاثیر را بر پراکنش گونه دارد و افزایش شیب با افزایش احتمال حضور گونه همراه است. همچنین افزایش میانگین دمای گرم ترین فصل و کاهش بارش در سردترین فصل به کاهش پراکنش گونه منجر می شود. پیش بینی ها حاکی از کاهش قابل توجه مساحت رویشگاه های مناسب و عالی در سال های ۲۰۴۰ و ۲۰۸۰ بود به طوری که مساحت مناطق عالی رویشگاه از حدود ۱/۵درصد در حال حاضر به کمتر از۰/۵ درصد در سال ۲۰۸۰ کاهش می یابد. این کاهش به دلیل تغییرات اقلیمی شامل افزایش دما و کاهش بارندگی است. نتایج این مطالعه نشان می دهد که گونه سنبل الطیب در معرض تهدید جدی ناشی از تغییرات اقلیمی قرار دارد و لزوم برنامه ریزی حفاظتی و مدیریت اکولوژیکی برای حفظ و بهبود رویشگاه های این گونه ضروری است.

کلیدواژه ها:

مطلوبیت رویشگاه ، عوامل محیطی ، مدل پراکنش گونه ای ، تغییرات اقلیمی