ارزیابی مخاطرات تکتونیکی و راهکارهای نوین حفاظت از قناتهای تاریخی دشت بم در شرایط بحران با رویکرد یکپارچه سازی سنجش از دور GIS و مدلهای پویاشناسی سیستمها

دشت بم با دارا بودن قناتهای تاریخی و گسلهای فعال نظیر گسل بم و نرماشیر نمونه ای منحصر به فرد برای مطالعه تعاملات ژئوهیدرولوژیکی است. سیستمهای قنات دشت بم به عنوان شاهکار مهندسی سازگار با محیطهای خشک امروزه تحت تاثیر سه عامل تهدیدکننده اصلی قرار دارند: (۱) فعالیت گسلهای منطقه (۲) تغییرات اقلیمی و (۳) مدیریت ناپایدار منابع آب. این پژوهش با تلفیق دادههای میدانی، سنجش از دور و تحلیلهای تاثیر حرکات تکتونیکی بر عملکرد قناتهای منطقه پرداخته است. همچنین این پژوهش با روش شناسی ترکیبی (میدانی-تحلیلی) به بررسی و با استفاده از فناوریهای نوین به ارزیابی جامع این مخاطرات پرداخته است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که ۶۵٪ از قناتهای منطقه در معرض خطر بالای تخریب ناشی از حرکات تکتونیکی هستند. مدل پیشنهادی PSR-فشار-وضعیت-پاسخ توسعه داده شده در این مطالعه امکان اولویت بندی راهکارهای حفاظتی را با دقت ۸۹٪ فراهم می کند. نتایج نشان میدهد که جابه جاییهای ناشی از گسلش موجب تغییر در مسیر قناتها، کاهش دبی آب و در برخی موارد خشکیدگی کامل شده است. نتایج این پژوهش راهکارهایی برای حفظ این سازههای تاریخی ارائه داده و می تواند مبنای علمی برای تدوین برنامههای مدیریت بحران در میراث جهانی قناتهای ایرانی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

قنات ، گسلهای ، فعال ، یادگیری ماشین ، حفاظت پایدار ، دشت بم