تحلیل فرآیندهای تمرکز بصری در خوشنویسی کتیبه های مساجد سلجوقی نایین، اردستان و اصفهان

پژوهش حاضر با هدف تحلیل فرآیندهای ایجاد تمرکز بصری در خوشنویسی کتیبه های مذهبی دوره ی سلجوقی و تمرکز بر سه نمونه ی شاخص از مساجد جامع ،نایین اردستان و اصفهان انجام گرفت. مساله ی اصلی تحقیق این بود که خوشنویسی کتیبه ای چگونه در بستر معماری مذهبی حرکت دیداری مخاطب را هدایت کرده و تجربه ی ادراکی - معنوی او را سامان دهد. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای بصری بود و دادهها از طریق مطالعه کتابخانه ای تحلیل نمونه های کتیبه ای و مقایسه ویژگیهای فرمی، رسم الخطی و آرایشی گردآوری شد. یافتهها نشان دادند که در مسجد جامع نایین، تعادل فضایی و ریتم آرام کشیده ها هدایت تدریجی نگاه را ممکن ساخته، در مسجد جامع اردستان، کشیده های بلند و فرمهای برگدار تثبیت سکون معنوی فضا را تقویت کرده، و در مسجد جامع اصفهان، تراکم خوشنویسی و ریتم پرانرژی ،خطوط پویایی ادراکی بیشتری ایجاد نموده است. نتیجه ی کلی پژوهش بیانگر آن است که خوشنویسی کتیبه ای ،سلجوقی فراتر از یک عنصر تزئینی به ابزاری فعال در سازماندهی فضاهای معماری مذهبی و هدایت معنوی مخاطب تبدیل شده است.

کلیدواژه ها:

عصر سلجوقی ، خوشنویسی کتیبهای سلجوقی معماری مذهبی ، تمرکز بصری